برترین کاربران هفتگی این مقاله

از ۱۳۹۶/۰۹/۱۸ تا ۱۳۹۶/۰۹/۲۴

هیچ کاربری در این بازه زمانی وجود ندارد

آمار مقاله
  • بازدید کل ۵۲۹
  • بازدید این ماه ۸۶
  • بازدید امروز ۳
آمار آزمون مقاله
  • کل شرکت کنندگان ۰
  • قبول شدگان ۰
  • شرکت کنندگان یکتا ۰
  • میانگین درصد شرکت کنندگان ۰
واژه نامه فناوری نانو

نانو

nano

پيشوندي به معناي يک بيليونم يا (000،000،000،1/1). در متون فناوري‌نانو، معمولا براي مشخص کردن يک واحد اندازه‌گيري برابر با 10 به توان منفي 9 متر استفاده مي‌شود.

سطح مقاله

پیشرفته 2

نویسندگان
کلمات کلیدی
امتیاز کاربران

اهمیت قانونگذاری در زمینۀ نانومواد

نانوذرات به مواد بسیار ریزی اطلاق می‌شوند که در فرایندهای مختلف طبیعی یا با فرایندهای نانوفناوری تهیه می‌شوند. ظهور این مواد، بیشتر صنایع از‌جمله داروسازی، الکترونیک، مواد غذایی، نساجی و سایر صنایع را تحت تأثیر خود قرار داده است. خواص منحصر‌به‌فرد نانوذرات در مقایسه با انواع ترکیبات درشت (macro) شیمیایی باعث ماندگاری و افزایش کارایی محصولات شده است. با تمام این مزایا، نانومواد گونه‌های ناشناخته‌ای از مواد شیمیایی هستند که نمی‌توان بدون شناسایی دقیق و مؤثر، آنها را به‌طورِ‌گسترده‌ای مورد بهره‌برداری قرار داد. مطالعات اخیر حاکی از بروز بیماری‌ها و ناهنجاری‌های جبران‌ناپذیری بر سلامت موجودات زنده است که تنها متأثر از این مواد بوده‌اند بنابراین در همین راستا برای حفاظت از سلامت انسان‌ها، قوانین و مجریان قانون در سطوح ملّی و بین‌المللی بسیار تأثیر‌گذار می‌باشند. هدف این مقاله بررسی اهمیت واپایش (control) و قانونگذاری در حوزۀ نانوفناوری است.
1- مقدمه
1-1- نانوذرات و خواص اختصاصی آنها
در‌حالِ‌حاضر در‌خصوص تعریف مواد نانو در بین دانشمندان اتفاقِ‌نظر وجود ندارد، با‌این‌حال در مرسوم‌ترین تعریف نانومواد به‌عنوان مواد بسیار کوچکی شناخته می‌شوند که اندازۀ آنها یک میلیونیوم میلی‌متر می‌باشد و در حدود صد هزار بار از یک تار موی انسان کوچک‌تر هستند. شکل 1 ابعاد یک ذره در مقایس نانو را به‌خوبی به نمایش گذاشته است. نانومواد هم به‌صورت طبیعی و هم به‌صورت مصنوعی تولید می‌گردند. از گونه‌های طبیعی این ذرات می‌توان به ذرات کربن و نقرۀ معدنی اشاره کرد. به‌طورِ‌کلی هر ذره‌ای که حداقل یکی از بُعدهای آن در حدود 100 نانومتر یا کوچک‌تر باشد، به‌عنوان نانوذره شناخته می‌شود. اغلب نانومواد به‌قدری کوچک هستند که با میکروسکوپ‌های معمولی دیده نمی‌شوند. موادی که توسط فرایند نانوفناوری سنتز می‌شوند باعث ایجاد خواص منحصر‌به‌فرد مغناطیسی، الکتریکی و نوری در مواد می‌گردند [1]. برخی از این ویژگی‌ها در ادامه مطرح شده است:
1- نانوفناوری قادر است داروهایی را طراحی کند که سلول یا اندام خاصی همچون سلول‌های سرطانی را هدف گرفته و بازده درمان را افزایش دهد؛ به‌عنوان مثال (Tumor Necrosis Factor (TNF)) دارویی برای کشتن سلول‌های سرطانی می‌باشد که تحت تأثیر سامانۀ (system) ایمنی بدن خنثی می‌شود. با اتصال این ترکیب به نانوذرات طلا، TNF به‌راحتی در خون جریان یافته و از دید سامانۀ ایمنی بدن پنهان می‌ماند و احتمال خنثی شدن آن کاهش و در‌نتیجه بازده درمان سلول‌های سرطانی افزایش می‌یابد [2].
2- نانومواد به سیمان، پارچه و سایر ترکیبات اضافه می‌شوند که در عین سبکی باعث افزایش استحکام سازه می‌گردد؛ به‌عنوان مثال سیلیکات، کلسیم و هیدرات در مقیاس نانو در بتن باعث افزایش استحکام و کوتاه شدن زمان گیرش (setting time) سیمان می‌شوند. همچنین با افزودن ترکیبات نانو همانند نانولوله‌های کربن، استحکام و پایداری سازه افزایش می‌یابد [3].
3- کاربرد در صنایع الکترونیک: کاهش اندازۀ ذرات باعث افزایش کارایی قطعات الکترونیکی شده و در‌صورت استفاده مواد در مقیاس نانو، حجم و لایۀ با ضخامت کمتری مورد استفاده قرار می‌گیرد که این مسئله به پایداری محیطِ‌زیست کمک کرده و باعث کاهش آلاینده‌های محیطی می‌شود [4].

filereader.php?p1=main_c4ca4238a0b923820
شکل 1- ابعاد یک نانوذره در مقایسه با اجزای ماکرو [1]

علاوه‌بر‌این در مقایسۀ مواد با اندازۀ میکرو، نانوذرات پاسخ‌های متفاوتی در بدن انسان از خود نشان می‌دهند؛ به‌طورِ مثال، افزایش نفوذ به سلول‌ها، فراهم نمودن ساز‌و‌کار متفاوت در ایجاد مسمومیت و البته تغییرات در نمودار چنده (dose)- پاسخ برای ترکیبات نانو رخ می‌دهد که در ادامه مورد بررسی قرار می‌گیرد.

1-2- چه ویژگی‌هایی نانومواد را متفاوت می‌سازد؟
نانومواد به‌واسطۀ اندازۀ بسیار کوچک خود خواص جدیدی می‌یابند که آنها را در مقایسه با ترکیبات همسان و بزرگ‌تر متفاوت می‌سازد. در این قسمت بخشی از این خواص مورد بررسی قرار می گیرد.
نانوذرات از یک اتم بزرگ‌تر بوده و در‌عینِ‌حال از تودۀ جامد بسیار کوچک‌تر هستند بنابراین نه کاملاً از قوانین حاکم بر شیمی کوانتومی و نه از قوانین فیزیک کلاسیک پیروی می‌کنند از‌این‌رو خواص نانومواد به‌طورِ قابلِ‌توجهی متفاوت از خواص موردِ‌انتظار می‌باشد. می‌توان دو پدیده را مسئول این تفاوت‌ها دانست. اول اینکه در‌صورتی‌که اندازۀ ذرات کاهش یابد، تعداد اتم‌های قرار گرفته در سطح ذرات در مقایسه با کل اتم‌های ذره افزایش می‌یابد؛ به‌عنوان مثال، یک ذرۀ CdS با قطر nm 4 حدود 1500 اتم دارد که حدود یک‌سوم آنها در سطح قرار گرفته‌اند (شکل 2) بنابراین خواصی که به سطح ذره مرتبط است غلبه کرده و بیش‌از‌پیش اثر خود را نشان می‌دهد [5].

filereader.php?p1=main_c81e728d9d4c2f636
شکل 2- مقایسۀ تراکم اتم‌های موجود در سطح ذره بر‌اساس اندازۀ ذرات [5]

دومین پدیده غالباً در فلزات و نیمه‌رساناها اتفاق می‌افتد. این پدیده به کوانتومی شدن (quantisation) معروف است، چراکه اندازۀ نانوذرات قابلِ‌مقایسه با طولِ‌موج است و بنابراین بار (charge) قابلِ‌حمل توسط نانوذرات از قوانین کوانتومی قابلِ‌محاسبه است ]طولِ‌موج (λ) بر‌اساس تکانه (momentum) (p) و ثابت پلانک (h) محاسبه می‌شود:
filereader.php?p1=main_b6d767d2f8ed5d21a
بار قابلِ‌حمل توسط نانوذرات با کاهش اندازۀ ذره افزایش می‌یابد. این خصوصیت به‌صورت تجربی با تغییر رنگ تعلیق‌هایی (suspensions) از یک ترکیب نانوذره و با اندازه‌های مختلف قابل نمایش است (شکل 3) به‌طوری‌که ذرات با اندازۀ کوچک‌تر بار انرژی قابلِ‌حمل بیشتر و در نواحی طولِ‌موج پایین‌تر را دارا می‌باشند.

filereader.php?p1=main_37693cfc748049e45
شکل 3- تغییر رنگ تعلیق نانوذرات با تغییر در اندازۀ نانوذرات [5]

1-3- نانومواد در محیط‌های زیستی چگونه عمل می‌کنند؟
زمانی‌که نانومواد وارد محیط زیستی می‌شوند، پروتئین‌ها و سایر مولکول‌های زیستی (biomolecules) سطح آنها را فرا می‌گیرند. به علت تراکم بالای اتم‌ها در سطح نانوذره، برهم‌کنش (interaction) زیادی بین نانوذرات و مولکول‌های زیستی ایجاد می‌گردد و این فرایند منجر به ایجاد پاسخ زیستی به نانومواد می‌شود. برهم‌کنش بین پروتئین‌ها با نانو‌مواد بستگی به اندازه و میزان آب‌دوستی آنها دارد. بسیاری از پروتئین‌ها، همتافت‌های (complex) ناپایداری با نانومواد ایجاد می‌کنند. آلبومین (albumin) و فیبرینوژن (fibrinogen) در مقایسه با آپُلیپوپروتئینA-I (apolipoprotein A-I) برهم‌کنش بیشتری با نانومواد از خود نشان می‌دهند. زمانی‌که یک پروتئین با میل ترکیبی بیشتر نسبت به نانوذره (حتّی با غلظت کمتر) در سرم خون حضور داشته باشد به‌راحتی جایگزین پروتئین می‌شود که به این پدیده هالۀ پروتئین (protein corona) می‌گویند [6].
سامانۀ ایمنی بدن در بافت‌های مختلف و در برخورد با مواد خارجی و ناشناخته مانند باکتری‌ها، ویروس‌ها و ذرات، فعّال می‌شود. بروز پاسخ ایمنی در بسیاری از بافت‌ها از‌جمله ریه منجر به التهاب می‌شود [6]. واکنش‌های التهابی در زمان تماس با هر مادۀ جامدی از‌جمله نانومواد رخ می‌دهد. سیتوکین (cytokine) از‌جمله مواردی است که با نانومواد پیوند داده و باعث ایجاد واکنش التهابی در بدن می‌گردد. همچنین برخی نانومواد همچون نانوذرات طلا (تا اندازۀ nm 39) به‌راحتی به پروتئین‌های غشای هستۀ سلول متصل شده و می‌توانند به داخل آن نفوذ کنند. به‌طورِ‌خلاصه می‌توان گفت پروتئین‌های احاطه‌کنندۀ نانومواد تعیین‌کنندۀ سرنوشت نهایی ذرات هستند؛ به‌عنوان مثال آپُلیپوپروتئین E عامل ورود نانوذرات به مغز است، یا آلبومین سرم که باعث کاهش واکنش درشت‌خوارها (macrophages) به عامل بیگانه می‌گردد و یا پُلی اِتیلن گلیگول (PEG) که منجر به افزایش نیمه‌عمر نانوذرات در خون شده و بارگیری نانوذرات توسط سلول‌ها را کاهش می‌دهد. همچنین نانومواد به‌دلیل ایجاد تنش‌های اکسایشی (oxidative stress) می‌توانند باعث تخریب DNA شوند. مطالعات متعددی نقش برخی نانوذرات را در این رابطه تأیید کرده‌اند [6].
مطالعات نشان داده‌اند که نانولوله‌های کربن و اکسیدهای فلزی، تولید گونه‌های اکسیژن فعّال (Reactive Oxygen Species (ROS)) را در داخل سلول‌ها تشدید می‌کنند. زمانی‌که اُکسنده‌ها (oxidant) و رادیکال‌های آزاد به‌طورِ‌هم‌زمان به سطح نانوذرات متصل شوند، میزان رادیکال‌های بیشتری تولید می‌شود؛ به‌طور مثال اتصال رادیکال SiO به سطح کوارتز منجر به تولید رادیکال OH می‌شود. همچنین کاهش اندازۀ ذرات منجر به نقص ساختاری و مشخصات الکترونی در سطح می‌شود که همین مسئله منجر به واکنش‌پذیری بیشتر و اتصال گروه‌های فعّال به سطح نانوذرات می‌شود. با‌وجودِ چنین محل‌های فعّالی، محل‌های دهنده و گیرندۀ الکترون با اکسیژن وارد واکنش شده و در‌نتیجه منجر به تولید ROS می‌شود؛ برای مثال نانوذرات همانند Si و Zn با شکل و اندازه‌های برابر منجر به پاسخ‌های سمیّت سلولی (cytotoxic) می‌شوند. از نظر شیمیایی ZnO از SiO2 فعّال‌تر بوده و منجر به ایجاد تنش اکسایشی بیشتری می‌شود [7].
بنابراین مطالعۀ دقیق رفتار نانوذرات در بدن، در‌خصوص سمیّت و عوارض مواجهه با این مواد بسیار مفید است. با تمام تفاوت‌های عملکردی و رفتاری که ذکر شد یک سوال مطرح می‌شود و آن اینکه آیا می‌توان بدون مطالعات دقیق و هدفمند بر رفتار و اثر این ترکیبات بر سلامت انسان و محیط، این ذرات بسیار کوچک را همانند مواد درشت (ماکرو) به کارگرفت و بر تولید و مصرف این مواد نظارتی نداشت؟

1-4- نگرانی‌ها در‌خصوص نانوذرات
با تمام ارزش‌ها و ویژگی‌های مثبت نانومواد، اطلاعات بسیار کمی در‌خصوص اثرات آنها بر سلامت انسان و طبیعت در دست می‌باشد. علی‌رغم شناخت کافی از برخی مواد همانند نقره، لازم است بدانیم زمانی‌که ترکیبات تحت فرایندهای نانوفناوری تولید می‌شوند، رفتارهای جدیدی از خود نشان می‌دهند و می‌توانند برای سلامت انسان و محیط خطرناک باشند. نانومواد می‌توانند از راه تنفس، خوردن و آشامیدن و نیز تماس پوستی به بدن انسان وارد شوند. نوعی چندتارشوی (fibrosis) ریوی در اثر مواجهه با نانوذرات کربن مشاهده شده که ساز‌و‌کار اثر آن مشابه با عملکرد آزبست می‌باشد [1].
در‌حالِ‌حاضر نانوذرات به‌طورِ‌گسترده‌ای در محصولات و صنایع مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ به‌طور مثال شرکت‌های نوشابه‌سازی، اخیراً از بطری‌های پلاستیکی حاوی ترکیبات نانو استفاده کرده‌اند. این بطری‌ها در‌عینِ سبک و ارزان بودن‌، مانع نشت گاز کربن‌دی‌اُکسید نوشابه‌ها می‌گردند. امروزه هزاران نفر از این محصولات استفاده می‌کنند، امّا نباید غافل بود که افراد جامعه با تعداد بی‌شماری از مواد ناشناختۀ نانو در تماس هستند [8]. پس از انتشار نتایج تحقیقات نانوذرات بر موجودات آزمایشگاهی، نگرانی‌های زیادی در‌خصوص این ترکیبات ناشناخته در بین قانونگذاران و سم‌شناسان ایجاد شده است که در ادامه به برخی از آنها اشاره می‌شود [9]. شکل 4 نشان‌دهندۀ شکل‌های مختلف برای به‌کارگیری نانومواد در ساختارهای محصولات می‌باشد که بسته به نوع استفادۀ آنها می‌توان انتظارات مختلفی از بروز ریسک‌های زیست‌محیطی و سلامتی را داشت.
مطالعات نشان داده‌اند که بیشتر ذرات نانو از غشاهای سلولی عبور کرده و به سامانه‌های زیستی و DNA نفوذ می‌کنند [10]. در این حالت انتظار می‌رود که مقدار بیشتری از نانوذرات نسبت به ترکیبات میکرو به داخل حفاظ‌های سلولی نفوذ یابند. با افزایش میزان دریافت این مواد میزان سمیّت و آسیب‌های وارد‌شده بر اعضای زیستی افزایش می‌یابد [14-11]. با در نظر گرفتن آسیب‌های مختلف درون‌بافتی در نانوذرات نمی‌توان اثرات سمی درون‌سلولی را پیش‌بینی نمود. همچنین، به‌دلیل اینکه میزان بار انرژی در مواد به اندازۀ آنها وابسته است، واکنش‌های زیستی وابسته به انرژی نیز از اندازۀ نانوذرات اثر گرفته و به‌گونه‌ای متفاوت صورت می‌گیرند. متعاقب با این مسئله، نرخ تشکیل رادیکال‌های آزاد و گونه‌های فعّال اکسیژن نیز افزایش یافته که باعث ایجاد تنش‌های اکسایشی در اندام‌ها می‌گردد [17-15].
مطالعات نشان می‌دهند که مواجهه با نانومواد باعث تغییرات غیر‌طبیعی در برخی اندام‌های ماهی‌ها و آبزیان شده است [20-18]. در مطالعه‌ای اثر سمیّت ZnO در دو حالت نانو و کُپه‌ای (bulk) مورد بررسی قرار گرفت که نتایج حاکی از سمیّت بیشتر نانوذرات در گونۀ آبزی بوده است [21]. همچنین در مطالعه‌ای دیگر ثابت شده است که اثرات سمی نانوذرات فلزی بر باکتری‌ها بیشتر از حالت کُپه‌ای می‌باشد [22]. همچنین نانوموادی که از‌نظرِ فتوکاتالیستی فعّال هستند در حضور تابش ماورای بنفش نسبت به زمانی که تابش UV وجود ندارد، سمیّت بیشتری از خود نشان می‌دهند [24و23].

filereader.php?p1=main_1ff1de774005f8da1
شکل 4- به‌کارگیری نانومواد در سازه‌ها [9]

1-5- قانونگذاری در زمینۀ نانومواد
با در نظر گرفتن نگرانی‌های بیان‌شده در بخش قبل، نادیده گرفتن ارزیابی خطرات زیست‌محیطی و خطر بر سلامتی انسان برای نانوذرات معقول به نظر نمی‌رسد. علاوه‌بر‌این داده‌های مربوط به اثرات بلند‌مدت برسلامت موجوادت زنده، و تجمع زیستی این مواد بسیار اندک هستند. همچنین داده‌های پایش اثرات نانوذرات تا‌به‌حال گزارش نشده است و نیز داده‌های کمی در‌خصوص اثر نانومواد بر تولیدِ‌مثل وجود دارد. یکی از علل این نقص اطلاعاتی، تنوع بسیار زیاد نانوذرات و روش‌های مختلف آزمایش و آماده‌سازی نمونه‌ها می‌باشد. در بسیاری از محصولات تولید‌شده، مشخصات نانومواد مصرفی در محصولات به‌خوبی توصیف نمی‌شود.
عواقب زیست‌محیطی نانوذرات بسیار پیچیده بوده و این شرایط پیچیده با روش‌های آزمایش و روش‌های استاندارد کنونی قابلِ‌ارزیابی نیست. یکی از مصادیق این ادعا عدم کاربرد قوانین فیزیکی و شیمیایی مواد ماکرو برای نانوذرات می‌باشد؛ به‌عنوان مثال، راهنماهای آزمون انحلال و تعیین ضرایب تفکیک جزء (log Kow) در حالت‌های برجذبش (adsorption) و واجذبش (desorption) اجزای خاک در نانوذرات با ذرات ماکرو یکسان نبوده و برای نانوذرات کاربردی نیست [25].
همچنین در‌خصوص رفتار پخش و تغییر حالت نانوذرات اطلاعات بسیار کمی در دست می‌باشد. با‌توجه‌به شکاف‌های اطلاعاتی بی‌شمار، سال 2013 در نشست تخصصی سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه ( Organization for Economic Co-operation and Development (OECD)) که در برلین برگزار شد، این نقص‌ها و کاستی‌های اطلاعاتی توسط اعضای متخصص، بازبینی و مشخص گردید [26]. علاوه‌بر‌این، لازم است دقت شود که به‌کارگیری روش‌های تعیین مواجهۀ فردی برای ذرات ماکرو نمی‌تواند ریسک‌های نانوذرات را به‌خوبی محاسبه کند [28و27]. در‌ضمن، اعتبار‌بخشی نتایج مربوط به پیش‌بینی غلظت‌های محیطی (the Predicted Environmental Concentration (PEC)) نیز با در نظر گرفتن کمبود فنون و تجهیزات، غیر‌قابلِ‌تأیید می‌باشد. به‌دلیل این عدم قطعیت در تعیین مخاطرات سلامتی و زیست‌محیطی، در‌خصوص به‌کارگیری اقدامات پیشگیرانه، بازبینی قوانین برای مواد شیمیایی نانو بسیار ضروری است [25].
در بسیاری از مواقع قوانین موجود نمی‌توانند خطرات قابلِ‌پیش‌بینی برای مواد سمی را واپایش کنند. در این زمینه می‌توان به عدم تناسب قوانین تولید و صادرات متناسب با نانوذرات، عدم وجود اطلاعات سم‌شناسی کافی، عدم وجود آستانۀ مواجهۀ شغلی و روش‌های متناسب در ارزیابی ریسک نانوذرات، اشاره نمود [9].

2- بحث و نتیجه‌گیری
امروزه در جوامع جهانی چه به‌صورت انفرادی و چه کارگروه‌های بین‌المللی، در راستای ارتقای سلامت و حذف ریسک‌های غیر‌قابلِ‌قبول قوانینی وضع و اجرا می‌گردد. هدف از تمام این قوانین بهداشتی، کمک به جامعه برای سالم ماندن و زندگی در رفاه می‌باشد که به‌این‌منظور می‌بایست محیط زندگی بشر و محیطِ‌زیست حفظ شود. قوانین، ابزاری در دست مجریان قانون بوده که می‌توانند افرادی که هدف اصلی آنها فقط سودآوری است را واپایش نموده و مانع از بروز فجایع انسانی و زیست‌محیطی گردند. زمانی‌که یک شرکت تصمیم می‌گیرد با تولید یک محصول جدید با قابلیت‌های منحصر‌به‌فرد که اتفاقاً در آن از مواد نانو نیز استفاده شده است خود را در بازار رقابت یک قدم پیش ببرد، باید هزینۀ آزمایش‌ها و مطالعات مورد نیاز برای کاهش خطرات آن را نیزانجام دهد. در بسیاری از موارد تمرکز اصلی تولیدکنندگان توسعۀ محصول است و هیچ‌یک در‌خصوص عواقبی که محصول جدید بر انسان‌ها و محیطِ‌زیست دارد تمرکز نمی‌کنند. این مجریان و قوانین هستند که می‌توانند با نظارت مناسب مانع از بروز آسیب‌ها شوند. در‌صورتی‌که قوانین کافی در زمینۀ ارزیابی خطر و شناسایی خطرات به‌خصوص در حوزۀ نانومواد وجود نداشته باشد، ابزاری برای واپایش آنها نیز وجود نخواهد داشت بنابراین تولیدکنندگان می‌توانند بدون هیچ منعی به فعالیت خود ادامه دهند. از‌طرفی نبود اطلاعات کافی در‌خصوص یک مادۀ خاص نیز می‌تواند باعث سخت‌گیری‌های بیش‌از‌حد شود که تجارت و توسعۀ محصولات صاحبان صنایع را به خطر می‌اندازد. بر همین مبنا، در سال‌های اخیر یک مشارکت دو‌طرفه بین کارفرمایان و آژانس‌های زیست‌محیطی و مجامع مدافع سلامت برای شناسایی و ارزیابی خطرات نانوذرات شکل گرفته است که تمام ذی‌نفعان از‌جمله صاحبان صنعت، جامعۀ انسانی و قانونگذاران از آن بهره‌مند می‌شوند. مطالعات به سمت و سوی شناسایی ویژگی و خطرات نانوذرات ناشناخته سوق یافته و دنیای جدیدی از اطلاعات علمی در حال ارائه به جامعه می‌باشد. لذا تلاش کشورها برای قانونگذاری در حوزۀ ترکیبات نانو بسیار سودمند می‌باشد.

منابـــع و مراجــــع

[1] Nanomaterials [Internet], The United States National Institutes of Health, (2016), Available at https://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/sya-nano/.

[2] Nanotechnology in Cancer Treatmen [Internet], (2016), Available At: http://www.understandingnano.com/cancer-treatment-nanotechnology.html

[3] Use of nanotechnology in concrete [Internet], (2013), Available At: http://www.slideshare.net/ManikBhatija/use-of-nanotechnology-in-concrete

[4] Nanotechnology and the environment - Potential benefits and sustainability effects [Internet], (2012), Available at: http://www.nanowerk.com/spotlight/spotid=25910.php

[5] What Makes Nanoparticles Different? [Internet], University of Bristol, School of Chemistry, (2002), [cited 2016], Available at: http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2002/etan/Webpages/theory.htm

[6] How do nanomaterials behave in living organisms? [Internet], (2009), Available at: http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/opinions_layman/nanomaterials/en/l-3/4.htm.

[7] Manke A, Wang L, Rojanasakul Y, “Mechanisms of nanoparticle-induced oxidative stress and toxicity”, BioMed Research International, Vol.2013, p.1-16, (2013).

[8] The Need for Stronger Nanotechnology Regulation [Internet], (2012), Available at: http://www.foodsafetynews.com/2012/10/why-we-should-have-more-regulations-on-nanotechnology/#.V-T8oOTsJos

[9] Hansen S.F, “Regulation and Risk Assessment of Nanomaterials – Too Little, Too Late?”, PhD Thesis, Technical University of Denmark, (2009)

[10] Navarro E, Baun A, Behra R, Hartmann N.B, Filser J, Miao A-J, et al, “Environmental behavior and ecotoxicity of engineered nanoparticles to algae, plants, and fungi”, Ecotoxicology, Vol.17, I.5, p.372-386, (2008).

[11] Poynton H.C, Lazorchak J.M, Impellitteri C.A, Smith M.E, Rogers K, Patra M, et al. “Differential gene expression in Daphnia magna suggests distinct modes of action and bioavailability for ZnO nanoparticles and Zn ions”, Environmental Science & Technology, Vol.45, I.2, p.762-768, (2011).

[12] Neal A.L, Kabengi N, Grider A, Bertsch P.M, “Can the soil bacterium Cupriavidus necator sense ZnO nanomaterials and aqueous Zn2+ differentially?”, Nanotoxicology, Vol.6, I.4,p.371-380, (2012).

[13] Bilberg K, Hovgaard M.B, Besenbacher F, Baatrup E, “In vivo toxicity of silver nanoparticles and silver ions in zebrafish (Danio rerio)”, Journal of Toxicology, Vol.2012, p.1-9, (2012).

[14] Misra S.K, Dybowska A, Berhanu D, Luoma S.N, Valsami-Jones E, “The complexity of nanoparticle dissolution and its importance in nanotoxicological studies”, Science of the Total Environment, Vol.438, p.225-232, (2012).

[15] George S, Xia T, Rallo R, Zhao Y, Ji Z, Lin S, et al, “Use of a high-throughput screening approachcoupled with in vivo zebrafish embryo screening to develop hazard ranking for engineered nanomaterials”, ACS Nano, Vol.5, I.3,p.1805-1817, (2011).

[16] Zhang H, Ji Z, Xia T, Meng H, Low-Kam C, Liu R, et al, “Use of metal oxide nanoparticle band gap to develop a predictive paradigm for oxidative stress and acute pulmonary inflammation”, ACS Nano, Vol.6, I.5,p.4349-4368, (2012).

[17] Burello E, Worth A.P, “A theoretical framework for predicting the oxidative stress potential of oxide nanoparticles”, Nanotoxicology, Vol.5, I.2,p.228-235, (2011)

[18] Federici G, Shaw B.J, Handy R.D, “Toxicity of titanium dioxide nanoparticles to rainbow trout (Oncorhynchus mykiss): gill injury, oxidative stress, and other physiological effects”, Aquatic Toxicology, Vol.84, I.4, p.415-430, (2007).

[19] Smith C.J, Shaw B.J, Handy R.D, “Toxicity of single walled carbon nanotubes to rainbow trout,(Oncorhynchus mykiss): respiratory toxicity, organ pathologies, and other physiological effects”, Aquatic toxicology, Vol.82, I.2, p.94-109, (2007).

[20] Ramsden C.S, Smith T.J, Shaw B.J, Handy R.D, “Dietary exposure to titanium dioxide nanoparticles in rainbow trout,(Oncorhynchus mykiss): no effect on growth, but subtle biochemical disturbances in the brain”, Ecotoxicology, Vol.18, I.7, p.939-951, (2009).

[21] Franklin N.M, Rogers N.J, Apte S.C, Batley G.E, Gadd G.E, Casey P.S, “Comparative toxicity of nanoparticulate ZnO, bulk ZnO, and ZnCl2 to a freshwater microalga (Pseudokirchneriella subcapitata): the importance of particle solubility”, Environmental Science & Technology, Vol.41, I.24, p.8484-8490, (2007).

[22] Jiang W, Mashayekhi H, Xing B, “Bacterial toxicity comparison between nano-and micro-scaled oxide particles”, Environmental Pollution, Vol.157, I.5, p.1619-1625, (2009).

[23] Ma H, Brennan A, Diamond S.A, “Phototoxicity of TiO2 nanoparticles under solar radiation to two aquatic species: Daphnia magna and Japanese medaka”, Environmental Toxicology and Chemistry, Vol.31, I.7,p.1621-1629, (2012).

[24] Miller R.J, Bennett S, Keller A.A, Pease S, Lenihan H.S, “TiO2 nanoparticles are phototoxic to marine phytoplankton”, PloS ONE, Vol.7, I.1, p.e30321.

[25] Schwirn K, Tietjen L, Beer I, “Why are nanomaterials different and how can they be appropriately regulated under REACH?”, Environmental Sciences Europe, Vol.26, I.1, p.1-9, (2014).

[26] Kühnel D, Nickel C, “The OECD expert meeting on ecotoxicology and environmental fate—towards the development of improved OECD guidelines for the testing of nanomaterials”, Science of The Total Environment, Vol.472, p.347-353, (2014).

[27] Arvidsson R, Molander S, Sandén B.A, Hassellöv M, “Challenges in exposure modeling of nanoparticles in aquatic environments”, Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, Vol.17, I.1, p.245-262, (2011).

[28] Hansen S.F, Baun A, Tiede K, Gottschalk F, Meent Dvd, Peijnenburg W, et al, “Consensus Report based on the NanoImpactNet workshop: Environmental fate and behaviour of nanoparticles-beyond listing of limitations”, NanoImpactNet, (2011), available at: http://orbit.dtu.dk/files/6236170/CD5F9d01.pdf