برترین کاربران هفتگی این مقاله

از ۱۳۹۷/۰۸/۲۶ تا ۱۳۹۷/۰۹/۰۲

هیچ کاربری در این بازه زمانی وجود ندارد

آمار مقاله
  • بازدید کل ۱,۰۴۶
  • بازدید این ماه ۲۹
  • بازدید امروز ۱
آمار آزمون مقاله
  • کل شرکت کنندگان ۵
  • قبول شدگان ۵
  • شرکت کنندگان یکتا ۵
  • میانگین درصد شرکت کنندگان ۸۷
واژه نامه فناوری نانو

نانو

nano

پيشوندي به معناي يک بيليونم يا (000،000،000،1/1). در متون فناوري‌نانو، معمولا براي مشخص کردن يک واحد اندازه‌گيري برابر با 10 به توان منفي 9 متر استفاده مي‌شود.

سطح مقاله

پیشرفته 2

نویسندگان
کلمات کلیدی
امتیاز کاربران

اهمیت قانونگذاری در زمینه نانومواد

نانوذرات به مواد بسیار ریزی اطلاق می‌شوند که در فرایندهای مختلف طبیعی یا با فرایندهای نانوفناوری تهیه می‌شوند. ظهور این مواد، بیشتر صنایع از‌ جمله داروسازی، الکترونیک، مواد غذایی، نساجی و سایر صنایع را تحت تأثیر خود قرار داده است. خواص منحصر‌ به‌ فرد نانوذرات در مقایسه با انواع ترکیبات درشت (macro) شیمیایی باعث ماندگاری و افزایش کارایی محصولات شده است. با تمام این مزایا، نانومواد گونه‌های ناشناخته‌ای از مواد شیمیایی هستند که نمی‌توان بدون شناسایی دقیق و مؤثر، آن‌ها را به‌طور گسترده‌ای مورد بهره‌برداری قرار داد. مطالعات اخیر حاکی از بروز بیماری‌ها و ناهنجاری‌های جبران‌ناپذیری بر سلامت موجودات زنده است که تنها متأثر از این مواد بوده‌اند بنابراین در همین راستا برای حفاظت از سلامت انسان‌ها، قوانین و مجریان قانون در سطوح ملّی و بین‌المللی بسیار تأثیر‌گذار هستند. هدف این مقاله بررسی اهمیت واپایش (control) و قانونگذاری در حوزه نانوفناوری است.

1- مقدمه
1-1- نانوذرات و خواص اختصاصی آن‌ها
در‌ حال حاضر در‌ خصوص تعریف مواد نانو در بین دانشمندان اتفاق نظر وجود ندارد، با‌ این‌ حال در مرسوم‌ترین تعریف نانومواد به‌عنوان مواد بسیار کوچکی شناخته می‌شوند که اندازه آن‌ها یک میلیونیوم میلی‌متر است و در حدود صد هزار بار از یک تار موی انسان کوچک‌تر هستند. شکل 1 ابعاد یک ذره در مقایس نانو را به‌خوبی به نمایش گذاشته است. نانومواد هم به‌صورت طبیعی و هم به‌صورت مصنوعی تولید می‌شوند. از گونه‌های طبیعی این ذرات می‌توان به ذرات کربن و نقره معدنی اشاره کرد. به‌طور کلی هر ذره‌ای که حداقل یکی از بُعدهای آن در حدود 100 نانومتر یا کوچک‌تر باشد، به‌عنوان نانوذره شناخته می‌شود. اغلب نانومواد به‌قدری کوچک هستند که با میکروسکوپ‌های معمولی دیده نمی‌شوند. موادی که توسط فرایند نانوفناوری سنتز می‌شوند باعث ایجاد خواص منحصر‌به‌فرد مغناطیسی، الکتریکی و نوری در مواد می‌شوند [1]. برخی از این ویژگی‌ها در ادامه مطرح شده است:
1- نانوفناوری قادر است داروهایی را طراحی کند که سلول یا اندام خاصی همچون سلول‌های سرطانی را هدف گرفته و بازده درمان را افزایش دهد؛ به‌عنوان مثال (Tumor Necrosis Factor (TNF)) دارویی برای کشتن سلول‌های سرطانی است که تحت تأثیر سامانه (system) ایمنی بدن خنثی می‌شود. با اتصال این ترکیب به نانوذرات طلا، TNF به‌راحتی در خون جریان یافته و از دید سامانه ایمنی بدن پنهان می‌ماند و احتمال خنثی شدن آن کاهش و در‌ نتیجه بازده درمان سلول‌های سرطانی افزایش می‌یابد [2].
2- نانومواد به سیمان، پارچه و سایر ترکیبات اضافه می‌شوند که در عین سبکی باعث افزایش استحکام سازه می‌شود؛ به‌عنوان مثال سیلیکات، کلسیم و هیدرات در مقیاس نانو در بتن باعث افزایش استحکام و کوتاه شدن زمان گیرش (setting time) سیمان می‌شوند. همچنین با افزودن ترکیبات نانو همانند نانولوله‌های کربن، استحکام و پایداری سازه افزایش می‌یابد [3].
3- کاربرد در صنایع الکترونیک: کاهش اندازه ذرات باعث افزایش کارایی قطعات الکترونیکی شده و در‌صورت استفاده مواد در مقیاس نانو، حجم و لایه با ضخامت کمتری مورد استفاده قرار می‌گیرد که این مسئله به پایداری محیط زیست کمک کرده و باعث کاهش آلاینده‌های محیطی می‌شود [4].

filereader.php?p1=main_c4ca4238a0b923820
شکل 1- ابعاد یک نانوذره در مقایسه با اجزای ماکرو [1]

علاوه‌ بر‌ این در مقایسه مواد با اندازه میکرو، نانوذرات پاسخ‌های متفاوتی در بدن انسان از خود نشان می‌دهند؛ به‌طورِ مثال، افزایش نفوذ به سلول‌ها، فراهم کردن ساز‌و‌کار متفاوت در ایجاد مسمومیت و البته تغییرات در نمودار دوز (dose)- پاسخ برای ترکیبات نانو رخ می‌دهد که در ادامه مورد بررسی قرار می‌گیرد.

2-1- چه ویژگی‌هایی نانومواد را متفاوت می‌سازد؟
نانومواد به‌واسطه اندازه بسیار کوچک خود خواص جدیدی می‌یابند که آن‌ها را در مقایسه با ترکیبات همسان و بزرگ‌تر متفاوت می‌سازد. در این قسمت بخشی از این خواص مورد بررسی قرار می گیرد.
نانوذرات از یک اتم بزرگ‌تر بوده و در‌ عین حال از توده جامد بسیار کوچک‌تر هستند بنابراین نه کاملاً از قوانین حاکم بر شیمی کوانتومی و نه از قوانین فیزیک کلاسیک پیروی می‌کنند از‌ این‌رو خواص نانومواد به‌طورِ قابل توجهی متفاوت از خواص مورد انتظار است. می‌توان دو پدیده را مسئول این تفاوت‌ها دانست. اول این که در‌ صورتی‌که اندازه ذرات کاهش یابد، تعداد اتم‌های قرار گرفته در سطح ذرات در مقایسه با کل اتم‌های ذره افزایش می‌یابد؛ به‌عنوان مثال، یک ذره CdS با قطر nm 4 حدود 1500 اتم دارد که حدود یک‌سوم آن‌ها در سطح قرار گرفته‌اند (شکل 2)؛ بنابراین خواصی که به سطح ذره مرتبط است غلبه کرده و بیش‌ از‌ پیش اثر خود را نشان می‌دهد [5].

filereader.php?p1=main_c81e728d9d4c2f636
شکل 2- مقایسه تراکم اتم‌های موجود در سطح ذره بر‌اساس اندازه ذرات [5]

دومین پدیده غالباً در فلزات و نیمه‌رساناها اتفاق می‌افتد. این پدیده به کوانتومی شدن (quantisation) معروف است، چراکه اندازه نانوذرات قابل مقایسه با طول موج است و بنابراین بار (charge) قابل حمل توسط نانوذرات از قوانین کوانتومی قابلِ‌محاسبه است؛ طول موج (λ) بر‌اساس تکانه (momentum) (p) و ثابت پلانک (h) محاسبه می‌شود:

filereader.php?p1=main_b6d767d2f8ed5d21a
 
 
بار قابل حمل توسط نانوذرات با کاهش اندازه ذره افزایش می‌یابد. این خصوصیت به‌صورت تجربی با تغییر رنگ تعلیق‌هایی (suspensions) از یک ترکیب نانوذره و با اندازه‌های مختلف قابل نمایش است (شکل 3) به‌طوری‌ که ذرات با اندازه کوچک‌تر، بار انرژی قابل حمل بیشتر و طول موج پایین‌تری دارند.

filereader.php?p1=main_37693cfc748049e45
شکل 3- تغییر رنگ تعلیق نانوذرات با تغییر در اندازه نانوذرات [5]

3-1- نانومواد در محیط‌های زیستی چگونه عمل می‌کنند؟
زمانی‌که نانومواد وارد محیط زیست می‌شوند، پروتئین‌ها و سایر مولکول‌های زیستی (biomolecules) سطح آن‌ها را فرا می‌گیرند. به علت تراکم بالای اتم‌ها در سطح نانوذره، برهم‌کنش (interaction) زیادی بین نانوذرات و مولکول‌های زیستی ایجاد می‌شود و این فرایند منجر به ایجاد پاسخ زیستی به نانومواد می‌شود. برهم‌کنش بین پروتئین‌ها با نانو‌مواد بستگی به اندازه و میزان آب‌دوستی آن‌ها دارد. بسیاری از پروتئین‌ها، همتافت‌های (complex) ناپایداری با نانومواد ایجاد می‌کنند. آلبومین (albumin) و فیبرینوژن (fibrinogen) در مقایسه با آپُلیپوپروتئین A-I (apolipoprotein A-I) برهم‌کنش بیشتری با نانومواد از خود نشان می‌دهند. زمانی‌که یک پروتئین با میل ترکیبی بیشتر نسبت به نانوذره (حتّی با غلظت کمتر) در سرم خون حضور داشته باشد به‌راحتی جایگزین پروتئین می‌شود که به این پدیده هاله پروتئین (protein corona) می‌گویند [6].
سامانه ایمنی بدن در بافت‌های مختلف و در برخورد با مواد خارجی و ناشناخته مانند باکتری‌ها، ویروس‌ها و ذرات، فعّال می‌شود. بروز پاسخ ایمنی در بسیاری از بافت‌ها از‌ جمله ریه منجر به التهاب می‌شود [6]. واکنش‌های التهابی در زمان تماس با هر ماده جامدی از‌ جمله نانومواد رخ می‌دهد. سیتوکین (cytokine) از‌ جمله مواردی است که با نانومواد پیوند داده و باعث ایجاد واکنش التهابی در بدن می‌شود. همچنین برخی نانومواد همچون نانوذرات طلا (تا اندازه nm 39) به‌راحتی به پروتئین‌های غشای هسته سلول متصل شده و می‌توانند به داخل آن نفوذ کنند. به‌طورِ‌ خلاصه می‌توان گفت پروتئین‌های احاطه‌کننده نانومواد تعیین‌کننده سرنوشت نهایی ذرات هستند؛ به‌عنوان مثال آپُلیپوپروتئین E عامل ورود نانوذرات به مغز است، یا آلبومین سرم که باعث کاهش واکنش درشت‌خوارها (macrophages) به عامل بیگانه می‌شود؛ یا پُلی اِتیلن گلیگول (PEG) که منجر به افزایش نیمه‌عمر نانوذرات در خون شده و بارگیری نانوذرات توسط سلول‌ها را کاهش می‌دهد. همچنین نانومواد به‌دلیل ایجاد تنش‌های اکسایشی (oxidative stress) می‌توانند باعث تخریب DNA شوند. مطالعات متعددی نقش برخی نانوذرات را در این رابطه تأیید کرده‌اند [6].
مطالعات نشان داده‌اند که نانولوله‌های کربن و اکسیدهای فلزی، تولید گونه‌های اکسیژن فعّال (Reactive Oxygen Species (ROS)) را در داخل سلول‌ها تشدید می‌کنند. زمانی‌که اُکسنده‌ها (oxidant) و رادیکال‌های آزاد به‌طورِ‌ همزمان به سطح نانوذرات متصل شوند، میزان رادیکال‌های بیشتری تولید می‌شود؛ به‌طور مثال، اتصال رادیکال SiO به سطح کوارتز منجر به تولید رادیکال OH می‌شود. همچنین کاهش اندازه ذرات منجر به نقص ساختاری و مشخصات الکترونی در سطح می‌شود که همین مسئله منجر به واکنش‌پذیری بیشتر و اتصال گروه‌های فعّال به سطح نانوذرات می‌شود. با‌ وجودِ چنین محل‌های فعّالی، محل‌های دهنده و گیرنده الکترون با اکسیژن وارد واکنش شده و در‌ نتیجه منجر به تولید ROS می‌شود؛ برای مثال نانوذراتی همانند Si و Zn با شکل و اندازه‌های برابر منجر به پاسخ‌های سمیّت سلولی (cytotoxic) می‌شوند. از نظر شیمیایی ZnO از SiO2 فعّال‌تر بوده و منجر به ایجاد تنش اکسایشی بیشتری می‌شود [7].
بنابراین مطالعه دقیق رفتار نانوذرات در بدن، در‌ خصوص سمیّت و عوارض مواجهه با این مواد بسیار مفید است. با تمام تفاوت‌های عملکردی و رفتاری که ذکر شد یک سؤال مطرح می‌شود و آن این که آیا می‌توان بدون مطالعات دقیق و هدفمند بر رفتار و اثر این ترکیبات بر سلامت انسان و محیط، این ذرات بسیار کوچک را همانند مواد درشت (ماکرو) به کارگرفت و بر تولید و مصرف این مواد نظارتی نداشت؟

4-1- نگرانی‌ها در‌ خصوص نانوذرات
با تمام ارزش‌ها و ویژگی‌های مثبت نانومواد، اطلاعات بسیار کمی در‌خصوص اثرات آن‌ها بر سلامت انسان و طبیعت در دست است. علی‌رغم شناخت کافی از برخی مواد همانند نقره، لازم است بدانیم زمانی‌که ترکیبات تحت فرایندهای نانوفناوری تولید می‌شوند، رفتارهای جدیدی از خود نشان می‌دهند و می‌توانند برای سلامت انسان و محیط خطرناک باشند. نانومواد می‌توانند از راه تنفس، خوردن و آشامیدن و نیز تماس پوستی به بدن انسان وارد شوند. نوعی چندتارشوی (fibrosis) ریوی در اثر مواجهه با نانوذرات کربن مشاهده شده که ساز‌و‌کار اثر آن مشابه با عملکرد آزبست است [1].
در‌ حال حاضر نانوذرات به‌طورِ‌ گسترده‌ای در محصولات و صنایع مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ به‌طور مثال شرکت‌های نوشابه‌سازی، اخیراً از بطری‌های پلاستیکی حاوی ترکیبات نانو استفاده کرده‌اند. این بطری‌ها در‌عینِ سبک و ارزان بودن‌، مانع نشت گاز کربن‌دی‌اُکسید نوشابه‌ها می‌شوند. امروزه هزاران نفر از این محصولات استفاده می‌کنند، امّا نباید غافل بود که افراد جامعه با تعداد بی‌شماری از مواد ناشناخته نانو در تماس هستند [8]. پس از انتشار نتایج تحقیقات نانوذرات بر موجودات آزمایشگاهی، نگرانی‌های زیادی در‌ خصوص این ترکیبات ناشناخته در بین قانونگذاران و سم‌شناسان ایجاد شده است که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود [9]. شکل 4 نشان‌دهنده شکل‌های مختلف برای به‌کارگیری نانومواد در ساختارهای محصولات است که بسته به نوع استفاده آن‌ها می‌توان انتظارات مختلفی از بروز ریسک‌های زیست‌محیطی و سلامتی داشت.
مطالعات نشان داده‌اند که بیشتر ذرات نانو از غشاهای سلولی عبور کرده و به سامانه‌های زیستی و DNA نفوذ می‌کنند [10]. در این حالت انتظار می‌رود که مقدار بیشتری از نانوذرات نسبت به ترکیبات میکرو به داخل حفاظ‌های سلولی نفوذ یابند. با افزایش میزان دریافت این مواد، میزان سمیّت و آسیب‌های وارد‌ شده بر اعضای زیستی افزایش می‌یابد [14-11]. با در نظر گرفتن آسیب‌های مختلف درون‌بافتی در نانوذرات نمی‌توان اثرات سمی درون‌سلولی را پیش‌بینی کرد. همچنین، به‌دلیل این که میزان بار انرژی در مواد به اندازه آن‌ها وابسته است، واکنش‌های زیستی وابسته به انرژی نیز از اندازه نانوذرات اثر گرفته و به‌گونه‌ای متفاوت صورت می‌گیرند. متعاقب با این مسئله، نرخ تشکیل رادیکال‌های آزاد و گونه‌های فعّال اکسیژن نیز افزایش یافته که باعث ایجاد تنش‌های اکسایشی در اندام‌ها می‌شود [17-15].
مطالعات نشان می‌دهند که مواجهه با نانومواد باعث تغییرات غیر‌طبیعی در برخی اندام‌های ماهی‌ها و آبزیان شده است [20-18]. در مطالعه‌ای اثر سمیّت ZnO در دو حالت نانو و کُپه‌ای (bulk) مورد بررسی قرار گرفت که نتایج حاکی از سمیّت بیشتر نانوذرات در گونه آبزی بوده است [21]. همچنین در مطالعه‌ای دیگر ثابت شده است که اثرات سمی نانوذرات فلزی بر باکتری‌ها بیشتر از حالت کُپه‌ای است [22]. همچنین نانوموادی که از‌ نظرِ فوتوکاتالیستی فعّال هستند، در حضور تابش ماوراء بنفش نسبت به زمانی که تابش UV وجود ندارد، سمیّت بیشتری از خود نشان می‌دهند [24و23].

filereader.php?p1=main_1ff1de774005f8da1
شکل 4- به‌کارگیری نانومواد در سازه‌ها [9]
 
5-1- قانونگذاری در زمینه نانومواد
با در نظر گرفتن نگرانی‌های بیان‌شده در بخش قبل، نادیده گرفتن ارزیابی خطرات زیست‌محیطی و خطر بر سلامتی انسان برای نانوذرات معقول به نظر نمی‌رسد. علاوه‌ بر‌این داده‌های مربوط به اثرات بلند‌مدت بر سلامت موجوادت زنده و تجمع زیستی این مواد بسیار اندک هستند. همچنین داده‌های پایش اثرات نانوذرات تا‌ به‌حال گزارش نشده است و نیز داده‌های کمی در‌خصوص اثر نانومواد بر تولیدِ‌مثل وجود دارد. یکی از علل این نقص اطلاعاتی، تنوع بسیار زیاد نانوذرات و روش‌های مختلف آزمایش و آماده‌سازی نمونه‌ها است. در بسیاری از محصولات تولید‌ شده، مشخصات نانومواد مصرفی در محصولات به‌خوبی توصیف نمی‌شود.
عواقب زیست‌محیطی نانوذرات بسیار پیچیده بوده و این شرایط پیچیده با روش‌های آزمایش و روش‌های استاندارد کنونی قابل ارزیابی نیست. یکی از مصادیق این ادعا عدم کاربرد قوانین فیزیکی و شیمیایی مواد ماکرو برای نانوذرات است؛ به‌عنوان مثال، راهنماهای آزمون انحلال و تعیین ضرایب تفکیک جزء (log Kow) در حالت‌های برجذبش (adsorption) و واجذبش (desorption) اجزای خاک در نانوذرات با ذرات ماکرو یکسان نبوده و برای نانوذرات کاربردی نیست [25].
همچنین در‌خصوص رفتار پخش و تغییر حالت نانوذرات اطلاعات بسیار کمی در دست است. با‌ توجه‌ به شکاف‌های اطلاعاتی بی‌شمار، سال 2013 در نشست تخصصی سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه (Organization for Economic Co-operation and Development (OECD)) که در برلین برگزار شد، این نقص‌ها و کاستی‌های اطلاعاتی توسط اعضای متخصص، بازبینی و مشخص شد [26]. علاوه‌ بر‌ این، لازم است دقت شود که به‌کارگیری روش‌های تعیین مواجهه فردی برای ذرات ماکرو نمی‌تواند ریسک‌های نانوذرات را به‌خوبی محاسبه کند [28و27]. در‌ ضمن، اعتبار‌بخشی نتایج مربوط به پیش‌بینی غلظت‌های محیطی (the Predicted Environmental Concentration (PEC)) نیز با در نظر گرفتن کمبود فنون و تجهیزات، غیر‌قابل تأیید است. به‌دلیل این عدم قطعیت در تعیین مخاطرات سلامتی و زیست‌محیطی، در‌خصوص به‌کارگیری اقدامات پیشگیرانه، بازبینی قوانین برای مواد شیمیایی نانو بسیار ضروری است [25].
در بسیاری از مواقع قوانین موجود نمی‌توانند خطرات قابل پیش‌بینی برای مواد سمی را واپایش کنند. در این زمینه می‌توان به عدم تناسب قوانین تولید و صادرات متناسب با نانوذرات، عدم وجود اطلاعات سم‌شناسی کافی، عدم وجود آستانه مواجهه شغلی و روش‌های متناسب در ارزیابی ریسک نانوذرات، اشاره کرد [9].

2- بحث و نتیجه‌گیری
امروزه در جوامع جهانی چه به‌صورت انفرادی و چه کارگروه‌های بین‌المللی، در راستای ارتقای سلامت و حذف ریسک‌های غیر‌قابل قبول قوانینی وضع و اجرا می‌گردد. هدف از تمام این قوانین بهداشتی، کمک به جامعه برای سالم ماندن و زندگی در رفاه است که به‌این‌منظور می‌بایست محیط زندگی بشر و محیط زیست حفظ شود. قوانین، ابزاری در دست مجریان قانون بوده که می‌توانند افرادی که هدف اصلی آن‌ها فقط سودآوری است را واپایش کرده و مانع از بروز فجایع انسانی و زیست‌محیطی شوند. زمانی‌که یک شرکت تصمیم می‌گیرد با تولید یک محصول جدید با قابلیت‌های منحصر‌به‌فرد که اتفاقاً در آن از مواد نانو نیز استفاده شده است، خود را در بازار رقابت یک قدم پیش ببرد، باید هزینه آزمایش‌ها و مطالعات مورد نیاز برای کاهش خطرات آن را نیز انجام دهد. در بسیاری از موارد تمرکز اصلی تولیدکنندگان توسعه محصول است و هیچ‌یک در‌ خصوص عواقبی که محصول جدید بر انسان‌ها و محیط زیست دارد، تمرکز نمی‌کنند. این مجریان و قوانین هستند که می‌توانند با نظارت مناسب مانع از بروز آسیب‌ها شوند. در‌ صورتی‌که قوانین کافی در زمینه ارزیابی خطر و شناسایی خطرات به‌خصوص در حوزه نانومواد وجود نداشته باشد، ابزاری برای واپایش آن‌ها نیز وجود نخواهد داشت؛ بنابراین تولیدکنندگان می‌توانند بدون هیچ منعی به فعالیت خود ادامه دهند. از‌ طرفی نبود اطلاعات کافی در‌خصوص یک ماده خاص نیز می‌تواند باعث سخت‌گیری‌های بیش‌ از‌ حد شود که تجارت و توسعه محصولات صاحبان صنایع را به خطر می‌اندازد. بر همین مبنا، در سال‌های اخیر یک مشارکت دو‌طرفه بین کارفرمایان و آژانس‌های زیست‌محیطی و مجامع مدافع سلامت برای شناسایی و ارزیابی خطرات نانوذرات شکل گرفته است که تمام ذی‌نفعان از‌ جمله صاحبان صنعت، جامعه انسانی و قانونگذاران از آن بهره‌مند می‌شوند. مطالعات به سمت و سوی شناسایی ویژگی و خطرات نانوذرات ناشناخته سوق یافته و دنیای جدیدی از اطلاعات علمی در حال ارائه به جامعه است. لذا تلاش کشورها برای قانونگذاری در حوزه ترکیبات نانو بسیار سودمند است.

منابـــع و مراجــــع

[1] Nanomaterials [Internet], The United States National Institutes of Health, (2016), Available at https://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/sya-nano/.

[2] Nanotechnology in Cancer Treatmen [Internet], (2016), Available At: http://www.understandingnano.com/cancer-treatment-nanotechnology.html

[3] Use of nanotechnology in concrete [Internet], (2013), Available At: http://www.slideshare.net/ManikBhatija/use-of-nanotechnology-in-concrete

[4] Nanotechnology and the environment - Potential benefits and sustainability effects [Internet], (2012), Available at: http://www.nanowerk.com/spotlight/spotid=25910.php

[5] What Makes Nanoparticles Different? [Internet], University of Bristol, School of Chemistry, (2002), [cited 2016], Available at: http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2002/etan/Webpages/theory.htm

[6] How do nanomaterials behave in living organisms? [Internet], (2009), Available at: http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/opinions_layman/nanomaterials/en/l-3/4.htm.

[7] Manke A, Wang L, Rojanasakul Y, “Mechanisms of nanoparticle-induced oxidative stress and toxicity”, BioMed Research International, Vol.2013, p.1-16, (2013).

[8] The Need for Stronger Nanotechnology Regulation [Internet], (2012), Available at: http://www.foodsafetynews.com/2012/10/why-we-should-have-more-regulations-on-nanotechnology/#.V-T8oOTsJos

[9] Hansen S.F, “Regulation and Risk Assessment of Nanomaterials – Too Little, Too Late?”, PhD Thesis, Technical University of Denmark, (2009)

[10] Navarro E, Baun A, Behra R, Hartmann N.B, Filser J, Miao A-J, et al, “Environmental behavior and ecotoxicity of engineered nanoparticles to algae, plants, and fungi”, Ecotoxicology, Vol.17, I.5, p.372-386, (2008).

[11] Poynton H.C, Lazorchak J.M, Impellitteri C.A, Smith M.E, Rogers K, Patra M, et al. “Differential gene expression in Daphnia magna suggests distinct modes of action and bioavailability for ZnO nanoparticles and Zn ions”, Environmental Science & Technology, Vol.45, I.2, p.762-768, (2011).

[12] Neal A.L, Kabengi N, Grider A, Bertsch P.M, “Can the soil bacterium Cupriavidus necator sense ZnO nanomaterials and aqueous Zn2+ differentially?”, Nanotoxicology, Vol.6, I.4,p.371-380, (2012).

[13] Bilberg K, Hovgaard M.B, Besenbacher F, Baatrup E, “In vivo toxicity of silver nanoparticles and silver ions in zebrafish (Danio rerio)”, Journal of Toxicology, Vol.2012, p.1-9, (2012).

[14] Misra S.K, Dybowska A, Berhanu D, Luoma S.N, Valsami-Jones E, “The complexity of nanoparticle dissolution and its importance in nanotoxicological studies”, Science of the Total Environment, Vol.438, p.225-232, (2012).

[15] George S, Xia T, Rallo R, Zhao Y, Ji Z, Lin S, et al, “Use of a high-throughput screening approachcoupled with in vivo zebrafish embryo screening to develop hazard ranking for engineered nanomaterials”, ACS Nano, Vol.5, I.3,p.1805-1817, (2011).

[16] Zhang H, Ji Z, Xia T, Meng H, Low-Kam C, Liu R, et al, “Use of metal oxide nanoparticle band gap to develop a predictive paradigm for oxidative stress and acute pulmonary inflammation”, ACS Nano, Vol.6, I.5,p.4349-4368, (2012).

[17] Burello E, Worth A.P, “A theoretical framework for predicting the oxidative stress potential of oxide nanoparticles”, Nanotoxicology, Vol.5, I.2,p.228-235, (2011)

[18] Federici G, Shaw B.J, Handy R.D, “Toxicity of titanium dioxide nanoparticles to rainbow trout (Oncorhynchus mykiss): gill injury, oxidative stress, and other physiological effects”, Aquatic Toxicology, Vol.84, I.4, p.415-430, (2007).

[19] Smith C.J, Shaw B.J, Handy R.D, “Toxicity of single walled carbon nanotubes to rainbow trout,(Oncorhynchus mykiss): respiratory toxicity, organ pathologies, and other physiological effects”, Aquatic toxicology, Vol.82, I.2, p.94-109, (2007).

[20] Ramsden C.S, Smith T.J, Shaw B.J, Handy R.D, “Dietary exposure to titanium dioxide nanoparticles in rainbow trout,(Oncorhynchus mykiss): no effect on growth, but subtle biochemical disturbances in the brain”, Ecotoxicology, Vol.18, I.7, p.939-951, (2009).

[21] Franklin N.M, Rogers N.J, Apte S.C, Batley G.E, Gadd G.E, Casey P.S, “Comparative toxicity of nanoparticulate ZnO, bulk ZnO, and ZnCl2 to a freshwater microalga (Pseudokirchneriella subcapitata): the importance of particle solubility”, Environmental Science & Technology, Vol.41, I.24, p.8484-8490, (2007).

[22] Jiang W, Mashayekhi H, Xing B, “Bacterial toxicity comparison between nano-and micro-scaled oxide particles”, Environmental Pollution, Vol.157, I.5, p.1619-1625, (2009).

[23] Ma H, Brennan A, Diamond S.A, “Phototoxicity of TiO2 nanoparticles under solar radiation to two aquatic species: Daphnia magna and Japanese medaka”, Environmental Toxicology and Chemistry, Vol.31, I.7,p.1621-1629, (2012).

[24] Miller R.J, Bennett S, Keller A.A, Pease S, Lenihan H.S, “TiO2 nanoparticles are phototoxic to marine phytoplankton”, PloS ONE, Vol.7, I.1, p.e30321.

[25] Schwirn K, Tietjen L, Beer I, “Why are nanomaterials different and how can they be appropriately regulated under REACH?”, Environmental Sciences Europe, Vol.26, I.1, p.1-9, (2014).

[26] Kühnel D, Nickel C, “The OECD expert meeting on ecotoxicology and environmental fate—towards the development of improved OECD guidelines for the testing of nanomaterials”, Science of The Total Environment, Vol.472, p.347-353, (2014).

[27] Arvidsson R, Molander S, Sandén B.A, Hassellöv M, “Challenges in exposure modeling of nanoparticles in aquatic environments”, Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, Vol.17, I.1, p.245-262, (2011).

[28] Hansen S.F, Baun A, Tiede K, Gottschalk F, Meent Dvd, Peijnenburg W, et al, “Consensus Report based on the NanoImpactNet workshop: Environmental fate and behaviour of nanoparticles-beyond listing of limitations”, NanoImpactNet, (2011), available at: http://orbit.dtu.dk/files/6236170/CD5F9d01.pdf