برترین کاربران هفتگی این مقاله

از ۱۳۹۷/۰۳/۲۶ تا ۱۳۹۷/۰۴/۰۱

هیچ کاربری در این بازه زمانی وجود ندارد

آمار مقاله
  • بازدید کل ۸۵,۰۳۸
  • بازدید این ماه ۷۴۶
  • بازدید امروز ۲۰
آمار آزمون مقاله
  • کل شرکت کنندگان ۱,۱۵۰
  • قبول شدگان ۹۱۶
  • شرکت کنندگان یکتا ۴۶۳
  • میانگین درصد شرکت کنندگان ۷۴
واژه نامه فناوری نانو

نانو

nano

پيشوندي به معناي يک بيليونم يا (000،000،000،1/1). در متون فناوري‌نانو، معمولا براي مشخص کردن يک واحد اندازه‌گيري برابر با 10 به توان منفي 9 متر استفاده مي‌شود.

سطح مقاله

پیشرفته 1

طرح درس

منابع پیشنهادی هشتمین مسابقه ملی-عناوین کلی

نویسندگان
کلمات کلیدی
امتیاز کاربران

مواد نانومتخلخل (1)

مواد نانومتخلخل (Nanoporous Materials) دارای حفره هایی در ابعاد نانو بوده و بسیار متنوع می باشند. سطح ویژه ی بالا، گزینش پذیری شکل و اندازه (Size and Shape Selectivity) از مهمترین ویژگی های این مواد است که سبب کاربردهای فراوان کاتالیزوری، تصفیه و جداسازی شده و نقش آن ها را در نانوفناوری پررنگ تر کرده است. پیشرفت این مواد در آینده وابسته به ساخت مواد نانومتخلخل مهندسی شده و کنترل شده برای کاربردهای موردنظر است. زئولیت ها (Zeolites)، کربن و سیلیکای نانومتخلخل، از مهم ترین ساختارهای نانومتخلخل هستند. رایج ترین روش سنتز این مواد نانومتخلخل، روش های برپایه الگوست (Templated Synthesis). روش های مشخصه یابی، اندازه و شکل حفره ها را مشخص کرده و در بهینه سازی ساختار کمک می کند. استفاده از تخلخل های این مواد برای ساخت نانوکامپوزیت ها بسیار مهم و کاربردی است. مواد نانومتخلخل معدنی بسیار متنوع تر از مواد نانومتخلخل  آلی هستند، از این رو در این مقاله بیشتر توضیح داده شده اند.
1- مقدمه
مواد نانومتخلخل دارای حفره هایی در ابعاد نانو هستند و حجم زیادی از ساختار آن ها را فضای خالی تشکیل می دهد. نسبت سطح به حجم (سطح ویژه) بسیار بالا، نفوذپذیری یا تراوایی (Permeability) زیاد، گزینش پذیری خوب و مقاومت گرمایی و صوتی از ویژگی های مهم آن ها می باشد. با توجه به ویژگی های ساختاری، این مواد به عنوان تبادل گر یونی (Ion Exchanger)، جداکننده (Separator)، کاتالیزور، حس گر، غشا (Membrane) و مواد عایق استفاده می شوند.

2- تعریف تخلخل
نسبت حجمی فضای خالی ماده ی متخلخل به حجم کل ماده تخلخل (Porosity) نامیده می شود. به موادی که تخلخل آنها بین 0.2 تا 0.95 باشد نیز مواد متخلخل (Porous)  می گویند. حفره ای که متصل به سطح آزاد ماده است حفره ی باز (Open Pore) نام دارد که برای صاف کردن (Filteration)، غشا، جداسازی و کاربردهای شیمیایی مثل کاتالیزور و کروماتوگرافی (جداسازی مواد با استفاده از رنگ آن ها :Chromatography) مناسب است. به حفره ای که دور از سطح آزاد ماده است حفره ی بسته (Closed Pore)  می گویند که وجود آن تنها سبب افزایش مقاومت گرمایی و صوتی و کاهش وزن ماده شده و در کاربردهای شیمیایی سهمی ندارد.
حفره ها دارای اشکال گوناگونی همچون کروی، استوانه ای، شیاری، قیفی شکل و یا آرایش شش گوش (Hexagonal) هستند. هم چنین تخلخل ها می توانند صاف یا خمیده یا همراه با چرخش و پیچش باشند [1].

filereader.php?p1=main_c4ca4238a0b923820
شکل 1- ماده ای نانومتخلخل با آرایش شش ضلعی حفره های استوانه ای [2]

3- دسته بندی مواد نانومتخلخل
مواد نانومتخلخل بر اساس اندازه ی حفره ها، مواد سازنده  و نظم ساختار به سه گروه تقسیم بندی می شوند:

1-3- دسته بندی بر اساس اندازه حفره
اتحادیه ی جهانی شیمی محض و کاربردی (IUPAC: International Union of Pure and Applied Chemistry) مواد متخلخل را به صورت زیر نام گذاری کرده است:

1. میکرومتخلخل (Microporous): دارای حفره هایی با قطر کم تر از 2 نانومتر.
2. مزومتخلخل (Mesoporous): دارای حفره هایی با قطر 2 تا 50 نانومتر.
3. ماکرومتخلخل (Macroporous): دارای حفره هایی با قطر بیش تر از 50 نانومتر.

بر اساس تعریف مصطلح نانوفناوری، دانشمندان شیمی در عمل عبارت نانومتخلخل (Nanoporous) را برای موادی که دارای دارای حفره هایی با قطر کم تر از 100 نانومتر هستند به کار می برند که ابعاد رایجی برای مواد متخلخل در کاربردهای شیمیایی است.

filereader.php?p1=main_c81e728d9d4c2f636
شکل 2- انواع سیلیکا بر اساس اندازه ی حفره: الف: ماکرومتخلخل، ب: مزومتخلخل، ج: میکرومتخلخل [2].

2-3-  دسته بندی بر اساس مواد تشکیل دهنده
1. مواد نانومتخلخل آلی
2. مواد نانومتخلخل معدنی

3-3- دسته بندی براساس نظم ساختار
1. ساختارهای بلوری (Crystalline) یا منظم (Ordered) که دارای آرایش ساختاری منظمی هستند.
2. ساختارهای بی شکل (Amorphous) یا بی نظم (Disordered) که نظم خاصی در آرایش ساختاری خود ندارند [2].

4- تقسیم بندی مواد نانومتخلخل آلی
1. مواد کربنی: کربن فعال (Activated Carbon)، کربنی است که حفره های بسیار زیادی دارد و مهم ترین کربن از دسته ی مواد میکرومتخلخل است.
2. مواد بسپاری (Polymeric): مواد نانومتخلخل بسپاری به دلیل ساختار انعطاف پذیر خود، حفره های پایداری ندارند و تنها چند ترکیب محدود از این نوع وجود دارد [2].

5- مواد نانومتخلخل معدنی
5-1- مواد میکرومتخلخل

1. زئولیت ها: مهم ترین ترکیبات میکرومتخلخل بوده که دارای ساختار منظم بلوری و حفره دار با بار ذاتی منفی می باشند. در اکثر موارد ساختار زئولیتی از قطعات چهاروجهی (Tetrahedral) با چهار اتم اکسیژن و یک اتم مرکزی مثل آلومینیوم، سیلیکون، گالیم یا فسفر تشکیل شده اند که با کاتیون ها خنثی می شوند. زئولیت ها به دو دسته ی اصلی آلومینوفسفات ها (Alumino-phosphates) و آلومینوسیلیکات ها (Alumino-silicate) تقسیم شده و ویژگی هایی همچون قدرت اسیدی بالا همراه با گزینش پذیری، سطح ویژه زیاد و پایداری گرمایی بالا دارند [2].

filereader.php?p1=main_eccbc87e4b5ce2fe2
شکل 3- ساختار یک زئولیت (اتم های آبی رنگ می توانند آلومینیوم و یا سیلیکون باشند) [3].

2. چارچوب فلزی-آلی (MOF: Metal-Organic Framework): از واحدهای یون فلزی یا خوشه ی (Cluster) معدنی و گروه های آلی به عنوان اتصال دهنده (linker) تشکیل شده است که اتصال آن ها به هم، حفره ای با شکلی معین مانند کره یا هشت وجهی به وجود می آورد. ویژگی بارز این ترکیبات، چگالی کم و سطح ویژه ی بالای آن هاست [4].

3. هیبرید های آلی- معدنی (Inorganic-organic Hybrids): از قطعاتی معدنی تشکیل شده اند که توسط واحدهای آلی به هم متصل هستند [3].


filereader.php?p1=main_a87ff679a2f3e71d9
شکل 4- الف: چارچوب آلی- فلزی، ب: ترکیب دوگانه ی آلی- معدنی شامل لایه های معدنی و اتصال دهنده ی اگزالات (-C2O42)[3]

2-5-  مواد مزومتخلخل:

1. سیلیکا: ترکیبات MCM که (Mobil Composition of Matter)، معروف ترین سیلیکای مزومتخلخل هستند.
2. اکسید فلزات و سایر ترکیبات مزومتخلخل: اکسیدهای نانومتخلخل فلزات مثل تیتانیوم دی اکسید (TiO2)، روی اکسید (ZnO)، زیرکونیوم دی اکسید (ZrO2) و آلومینا (Al2O3)، فعالیتی بسیار بیشتر از حالت معمولی خود دارند. ترکیبات سولفید و نیترید هم می توانند ساختار مزومتخلخل داشته باشند.

3-5- مواد ماکرومتخلخل
بلور کلوییدی (Opal or Colloidal Crystal): از مجموعه کره هایی مانند سیلیکا ساخته می شود که فضای بین آن ها خالی است. در بلور کلوییدی معکوس (Inverted Opal) کره ها توخالی و فضای بین آن ها پر است [2].

جدول 1- مقایسه ی برخی از مواد نانومتخلخل [1]
filereader.php?p1=main_6f89c5352fad07bcd

6- روش های سنتز عمومی
1. روش ریزموج (MW: Microwave) و هیدروترمال (Hydrothermal): برای سنتز مواد نانومتخلخل، ژل آبی شامل مواد اولیه و مواد کمکی واکنش مانند عامل های هدایت ساختار (Structure-directing Agents)، محیط واکنش را تشکیل داده و گرمای واکنش توسط امواج ریزموج تأمین می شود [1].

2. روش سنتز با استفاده از الگو (Templated Synthesis): در این روش، برای ایجاد حفره ها از مولکول ها یا دسته ای از مولکول ها با شکل مشخص به عنوان قالب استفاده شده و بعد از رشد ماده روی آن ها، قالب توسط روش های فیزیکی و شیمیایی حذف می شود. مزیت بارز سنتز قالبی، کنترل دقیق شکل و اندازه ی حفره است [2].

filereader.php?p1=main_e4da3b7fbbce2345d
شکل 5- روش سنتز قالبی و قالب های رایج در آن: 1. تک مولکول، 2. مولکول دوگانه دوست (دارای یک رشته ی آلی چربی دوست (قرمز) و یک سر آب دوست (آبی): Amphiphile)و 3. مایسل (خوشه ای از مولکول های دوگانه-دوست: Micelle)و 4. مواد پیچیده تر، 5. یک ساختار کروی، 6. دسته ای از ساختارهای کروی [2]

7- مشخصه یابی و اندازه گیری تخلخل
بررسی ساختار مواد نانومتخلخل، به شناخت ویژگی های فیزیکی و شیمیایی این مواد کمک می کند. اندازه  و شکل حفره ها، شیارها و مجراها، توانایی غربال کردن مولکول ها را نشان می دهد. هم چنین کوئوردیناسیون، حالت اکسایش و قدرت پیوند فلزات واسطه ای که بار ساختار را خنثی می کنند، فعالیت و گزینش پذیری در واکنش ها را مشخص می کند.

1-7- روش های میکروسکوپ الکترونی
مهم ترین مزیت این روش ها، به دست آوردن یک تصویر واضح از ساختار است. روش میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM: Scanning Electron Microscopy)، تصاویر واضحی از مواد نانومتخلخل در اختیار می گذارد. میکروسکوپ الکترونی عبوری با وضوح بالا (HRTEM: High Resolution Transmission Electron Microscopy) روشی برای مطالعه ی ترکیبات جامد مزومتخلخل و بی شکل است که توزیع و اندازه ی حفره ها را نشان داده و تنها روشی است که می تواند حضور حفره های مزو و میکرو را در یک ترکیب کامپوزیتی به طور هم زمان تشخیص دهد.

عنوان : آشنایی با میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM: Scanning Electron Microscopy)

توضیحات : استفاده از میکروسکوپ الکترونی روبشی، تصاویر واضحی از مواد نانوساختار و مواد نانومتخلخل و میکروساختارهای سه بعدی، در اختیار می‎گذارد. در این نوع میکروسکوپ، با اسکن سطح نمونه با پرتویی پرانرژی و متمرکز، سیگنال‎های متعددی تولید می‎شود که حاوی اطلاعاتی درباره توپوگرافی، ترکیب شیمیایی، خواص نوری و معناطیسی نمونه است.

نمایش توضیحات فیلم


چند رسانه ای : آشنایی با میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM: Scanning Electron Microscopy)

عنوان : آشنایی کلی با میکروسکوپ الکترونی عبوری (TEM)

توضیحات : میکروسکوپ الکترونی عبوری (TEM) ، یکی از ابزارهای شناسایی نانوساختارها محسوب می شود. میکروسکوپ الکترونی عبوری با وضوح بالا، روشی برای مطالعه ی ترکیبات جامد مزومتخلخل و بی شکل است که حضور حفره های مزو و میکرو را در یک ترکیب کامپوزیتی و توزیع و اندازه ی حفره ها را نشان می دهد. TEM دارای توانایی نشان دادن فضای حفره و دیواره نانوراکتورها است. در TEM ، یک پرتوی الکترونی پرانرژی از میان نمونه ای نازک گذشته و اطلاعاتی در مورد ساختار داخلی آن آشکار می کند.

نمایش توضیحات فیلم


چند رسانه ای 2: آشنایی کلی با میکروسکوپ الکترونی عبوری (TEM)

2-7- روش های پراش (Diffraction Methods)
این روش ها شامل پراش  نوترون و پرتوی ایکس (XRD: X-Ray Diffraction) هستند و با پراکنده شدن پرتوها توسط هسته و الکترون های اتم، ساختار کلی را تشخیص داده و اندازه-ی حفره، سطح ویژه، حجم و شکل فضایی حفره را در اختیار می گذارند.

3-7- روش جذب گاز (Gas Adsorption Method)
روش جذب گاز برای مواد میکرو و مزومتخلخل به کار می رود که در آن گازهایی مثل نیتروژن (N2)، کریپتون (Kr) و کربن دی اکسید (CO2) به صورت فیزیکی، جذب سطح ماده می شوند تا از مقدار گاز جذب شده، مقدار سطح ماده مشخص شود.

4-7- روش طیف بینی جذب پرتوی ایکس (XAS: X-ray Absorption Spectroscopy)
روش XAS یکی از روش های اختصاصی مطالعه ی مواد میکرو و مزومتخلخل  می باشد که مبنای آن، جذب پرتوی ایکس است و اطلاعاتی از اتصالات و اتم های مجاور یک اتم می دهد.

5-7- روش طیف بینی تشدید مغناطیسی هسته (NMR: Nuclear Magnetic Resonance):
روش طیف بینی تشدید مغناطیسی هسته با استفاده از چرخش (Spin) مغناطیسی هسته، اطلاعات زیادی از خواص ساختاری بلور مثل مکان و نوع چارچوب ها، اتم ها و گونه های اطراف آن ها به ما می دهد. در این روش، فرکانس رادیویی جذب شده توسط هسته های اتمی فعال، نسبت به محیط شیمیایی اطراف هسته تغییر می کند. هسته های سیلیسیوم (Si29)، آلومینیوم (Al27)، فسفر (P31) و گالیوم (Ga69 و Ga71) در ساختار اصلی و هسته های کاتیون های جبران کننده ی بار ساختار مانند هیدروژن (H1)، سدیم (Na23)، لیتیم (Li7) و سزیم (Cs133) در این روش، فعال هستند. جابه جایی شیمیایی (Chemical Shift) یعنی جابه جایی مکان قله ها (Peak) در محور بسامد (Frequency) طیف NMR، نوع و تعداد اتم های مجاور را نشان می دهد.

عنوان : آشنایی با طیف بینی تشدید مغناطیسی هسته

توضیحات : روش طیف بینی تشدید مغناطیسی هسته با استفاده از چرخش (Spin) مغناطیسی هسته، اطلاعات زیادی از خواص ساختاری بلور مثل مکان و نوع چارچوب، اتم ها و گونه های اطراف آنها به ما می دهد.

نمایش توضیحات فیلم


چند رسانه ای 3: آشنایی با طیف بینی تشدید مغناطیسی هسته

عنوان : چگونه پدیده ی طیف بینی تشدید مغناطیسی هسته، به وقوع می پیوندد؟

توضیحات : در NMR، فرکانس رادیویی جذب شده توسط هسته های اتمی فعال، نسبت به محیط شیمیایی اطراف هسته تغییر می کند. هسته های برخی از عناصر معدنی در این روش، فعال هستند. جابه جایی شیمیایی (Chemical Shift) یعنی جابه جایی مکان قله ها (Peak) در محور بسامد طیف NMR، نوع و تعداد اتم های مجاور را نشان می دهد.

نمایش توضیحات فیلم


چند رسانه ای 4: چگونه پدیده ی طیف بینی تشدید مغناطیسی هسته، به وقوع می پیوندد؟

6-7- سایر روش ها
در روش تخلخل سنجی جیوه (MP: Mercury Porosimetry) با استفاده از تزریق جیوه با فشار زیاد به حفره ها، ویژگی های ماده ی نانومتخلخل را با توجه به جیوه ی مصرفی تعیین می-کنند. روش طیف بینی عمر نابودی پوزیترون (PALS: Positron Annihilation Lifetime Spectroscopy) برای تشخیص نقص (Defect) در ساختار مواد جامد به کار می رود و با تابش پوزیترون و اندازه گیری مقدار پوزیترون تبدیل شده به پرتوی گاما (هر پوزیترون به دو فوتون گاما تبدیل می شود)، اطلاعاتی از حفره ها و حتی حفره های بسته ی داخلی به دست می آید [3و2].

8- کاربردها
1. جداسازی و حذف آلاینده ها: جداسازی گزینشی مولکول ها با توجه به شکل و اندازه ی آن ها و جداسازی و حذف آلاینده هایی مثل سولفور دی اکسید (SO2)، کربن اکسیدها و نیتروژن اکسیدها توسط حفره های مواد نانومتخلخل به عنوان غربال های مولکولی (Molecular Sieves)، به خوبی انجام می شود.

2. تولید و ذخیره ی انرژی (Hydrogen Generation and Storage ): تولید و ذخیره ی گاز هیدروژن به عنوان یک منبع انرژی پاک می تواند در حفره های مواد نانومتخلخل انجام شده و در زمان استفاده آزاد شود.

3. کاتالیزور: مواد نانومتخلخل برای ساخت کاتالیزورهای بسیار فعال و گزینش پذیر به-کار می روند؛ زیرا دارای سطح ویژه ی زیاد و ساختار گزینش پذیر هستند و در واکنش های کاتالیزوری به عنوان کاتالیزور یا بستر ذرات کاتالیزوری شرکت می کنند.

4. حسگرها: مواد نانومتخلخل به دلیل سطح فعال بالا، نسبت به کوچک ترین تغییرات محیط حساس بوده و گزینه ی خوبی برای حس گرهای گازهای سمی یا قابل اشتعال می باشند.

5. کاربردهای زیستی: مواد نانومتخلخل با ساختار گزینش پذیر و سطح ویژه ی عالی، می توانند جداساز و حامل مولکول های زیستی باشند، در فرآیندهای آزادسازی دارو (Drug Delivery) شرکت کنند و حتی به عنوان زیست حس گر (Biosensor) نیز به کار روند.

عنوان : غشاء های نانوحفره و رهاسازی کنترل شده ی دارو

توضیحات : مواد نانومتخلخل (Nanoporous Materials) دارای حفره هایی در ابعاد نانو بوده و بسیار متنوع می باشند.غشاء های نانوحفره می توانند برای رهاسازی کنترل شده ی دارو مورد استفاده قرار گیرند. رابطه ایی خطی بین سرعت رهایش دارو و زمان وجود دارد. لذاسرعت آزادسازی دارو از نانوحفرات، به وسیله ی کنترل اندازه این حفرات ، قابل تنظیم می باشد.

نمایش توضیحات فیلم


چند رسانه ای3: غشاء های نانوحفره و رهاسازی کنترل شده ی دارو

6. تصفیه ی آب و پساب: در حفره های زئولیت ، کاتیون هایی  (مثل سدیم)، بار منفی ساختار را خنثی می کنند. این کاتیون ها می توانند با کاتیون ها و فلزات مضر داخل آب مثل فلزات سنگین (کادمیوم، جیوه و سرب)، عناصر پرتوزا (استرنسیوم و سزیم)، آمونیوم و سایر فلزات تعویض شده (Exchange) و کاتیون های سالم و بی خطر مانند سدیم را وارد آب کنند. هم چنین مواد نانومتخلخل می توانند به عنوان غشا و صافی در تصفیه و حذف آلاینده-های آلی به کار روند.

7. سایر کاربردها: مواد نانومتخلخل برای تهیه ی صافی های مؤثرتر و غشاهای مجزاکننده ی بهتر، غشاهای کاتالیزوری برای فرآیندهای شیمیایی، ساخت الکترودهای متخلخل برای پیل سوختی (Fuel Cell) و الکتروشیمی و باتری (Battery) و همچنین به عنوان عایق های بسیار مؤثر گرمایی و صوتی به کار  روند [4-1].

جدول 2- مروری بر مواد نانومتخلخل آلی [2و1]
filereader.php?p1=main_c3175fda8fdf56c1c

جدول 3- مروری بر مواد نانومتخلخل معدنی [4-1]
filereader.php?p1=main_866cfec6f12d2064e

بحث و نتیجه گیری
نانومواد متخلخل ها آلی و معدنی تنوع ساختاری و ابعادی زیادی دارند و پژوهش های زیادی روی آن ها انجام شده است. شناخت مواد نانومتخلخل با روش های مشخصه یابی جدید، بسیار دقیق و مفید است و باعث پیشرفت سنتز بهینه ی این مواد می شود. چالش های اصلی در پژوهش های مواد نانومتخلخل، شامل فهم ویژگی های ساختار و بهینه کردن طراحی آن ها برای کاربردهای مختلف است. این مواد کاربردهای بسیار گسترده و ارزشمندی دارند.

منابـــع و مراجــــع

1. G. Q. Lu, X. S. Zhao, "Nanoporous materials: Science And Engineering", UK: Imperial College Press, (2004).

2. Sebastian Polarz, B. Smarsly, "Nanoporous materials", Journal of Nanoscience and Nanotechnology 2, Vol. 6, pp. 581-612, (2002).

3. Nataša Zabukovec Logar, Venčeslav Kaučič, "Nanoporous Materials: From Catalysis and Hydrogen Storage to Wastewater Treatment", Acta Chim. Slov, Vol. 53, pp. 117–135, (2006).

4. لیدا هاشمی، کامران اخباری، علی مرسلی، "چارچوب¬های فلز- آلی (MOFs) دسته¬ی جدیدی از ترکیبات نانومتخلخل"، ماهنامه¬ی فناوری نانو، شماره¬ی پیاپی 154، صص 29-26، (1389).

نظرات و سوالات

نظرات

0 0

کرامت زمانی - ‏۱۳۹۶/۰۱/۰۷

استاد لندرانی !

خیلی خوشحالم که چنین استاد فعال و دانشمندی دارم.

امیدوارم بتوانم زحمات شما را جبران کنم.

التماس دعا

8 -1

میلاد نژادعباس - ‏۱۳۹۴/۱۰/۰۳

خیلی خوب بود .فقط کاش یکم بیشتر و با جزئیات بیشتر توضیح داده بودید.

5 -1

میثم هادیان پزوه - ‏۱۳۹۳/۰۶/۱۲

سلام

با عرض پوزش

بستگی به نوع قالب دارد البته میکرومتخلخل‎ها معمولا بدون قالب ساخته می‎شوند مثل زئولیت‎ها (حفرات به طور خود به خودی تشکیل می‎شوند). در مورد ریخت‎شناسی (morphology) ساختارهای متخلخل میکرو، مزو و ماکرو به صورت کلی نمی‎توان نظر داد و وابسته به نوع ساختار است.

سپاس

3 -1

محسن دوستکام - ‏۱۳۹۲/۱۲/۰۹

باسلام، به تفاوت ساختارهای میکرو، مزو و ماکرو متخلخل از نظر مرفولوژی هیچ اشاره ای نشده است. مثلا آیا حفرات در این ساختارها از یک سوی سطح ساختار به سوی دیگر آن امتداد دارد؟ چون وقتی قالب خارج شود باید این حفره امتداد داشته باشد، اما این امر برای ساختارهای میکرومتخلخل قابل تصور نیست. لطفا در صورت امکان توضیحاتی را اائه بفرمایید.

5 -1

مقداد موسوی - ‏۱۳۹۲/۰۵/۰۳

تشکر. مفید بود.خدا خیرتون بده.

4 -1

علیرضا عالمی

ok

3 -2

مهدی قاسم پور

خیلی خوب و مفید بود

4 -2

علی رضا زمانی ان

عالی است. ممنونم.

6 -3

خدیجه حاجی بابایی نجف آبادی

بسیار ساده و خوب نوشته شده بود و مطالب نسبت به مقاله های دیگر قابل فهم تر بود

6 -4

یاسین محمد ولی

سلام
محتوی مقاله در معرفی نانو متخلخل ها بسیار عالی است -متشکریم