برترین کاربران هفتگی این مقاله

از ۱۳۹۷/۰۹/۱۷ تا ۱۳۹۷/۰۹/۲۳

هیچ کاربری در این بازه زمانی وجود ندارد

آمار مقاله
  • بازدید کل ۲,۳۴۹
  • بازدید این ماه ۱۸
  • بازدید امروز ۰
آمار آزمون مقاله
  • کل شرکت کنندگان ۵۰
  • قبول شدگان ۲۹
  • شرکت کنندگان یکتا ۳۴
  • میانگین درصد شرکت کنندگان ۵۷
واژه نامه فناوری نانو

نانو

nano

پيشوندي به معناي يک بيليونم يا (000،000،000،1/1). در متون فناوري‌نانو، معمولا براي مشخص کردن يک واحد اندازه‌گيري برابر با 10 به توان منفي 9 متر استفاده مي‌شود.

سطح مقاله

پیشرفته 2

نویسندگان
امتیاز کاربران

آشنایی با قوانین، موافقت‌نامه‌ها، معاهدات و ادارات ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی ثبت اختراع (4)

1- سازمان مالکیت فکری منطقه آفریقا (ARIPO)
سازمان مالکیت فکری منطقه آفریقا (ARIPO)، یک سازمان بین دولتی برای همکاری میان کشورهای آفریقایی در زمینه ثبت اختراع و سایر مصادیق مالکیت فکری است که بر اساس موافقت‌نامه لوزاکا تأسیس شد. تاریخ سازمان ARIPO به اوایل دهه هفتاد برمی‌گردد، یعنی زمانی که یک سمینار منطقه‌ای در زمینه ثبت اختراع و کپی رایت با حضور کشورهای آفریقایی انگلیسی زبان در نایروبی برگزار شد. این سمینار پیشنهاد تأسیس یک سازمان منطقه‌ای مالکیت صنعتی را ارائه کرد. در سال 1973 کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای آفریقا (UNECA) و سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) به درخواست این کشورهای آفریقایی انگلیسی زبان برای کمک به تجمیع منابع آن‌ها در امور مالکیت صنعتی از طریق ایجاد یک سازمان منطقه‌ای پاسخ دادند. با تشکیل تعدادی جلسه در دفتر مرکزی ECA در آدیس آبابا و دفتر مرکزی WIPO در ژنو، پیش‌نویس موافقت‌نامه‎ای آماده شد. این موافقت‎نامه که در طی کنفرانسی در لوزاکا زامبیا در نهم دسامبر 1976 به تصویب رسید، موافقت‌نامه لوزاکا خوانده می‌شود و در سال 1978 اجرا شد. بر اساس موافقت‌نامه لوزاکا، سازمانی که در ابتدا سازمان مالکیت صنعتی کشورهای انگلیسی زبان منطقه آفریقا (ESARIPO یاEnglish Speaking African Regional Industrial Property Organization ) نامیده می‌شد، تأسیس شد. سازمان ESARIPO بعداً به سازمان مالکیت صنعتی منطقه آفریقا تغییر نام داد. با گسترش فعالیت‌های سازمان در زمینه کپی رایت و حقوق مرتبط (Copyright and Related Rights)، نام آن به سازمان مالکیت فکری منطقه آفریقا یا ARIPO تغییر یافت. در حال حاضر 19 کشور بوتسوانا، گامبیا، غنا، کنیا، لسوتو، مالاوی، موزامبیک، نامیبیا، سیرالئون، لیبریا، رواندا، سائوتومه و پرینسیپ، سومالی، سودان، سوازیلند، تانزانیا، اوگاندا، زامبیا و زیمبابوه طرف قرارداد لوزاکا و در نتیجه اعضای ARIPO هستند (شکل 6). دفتر مرکزی ARIPO در شهر هراره کشور زیمبابوه واقع شده است. این سازمان از 4 ارگان اصلی شورای وزیران (Council of Ministers)، شورای اداری (Administrative Council)، دبیرخانه (Secretariat) و هیأت تجدید نظر (Board of appeal) تشکیل شده است.
با تکامل فعالیت‌های سازمان ARIPO در زمینه‌های مختلف مالکیت فکری، چندین پروتکل از جمله پروتکل هراره (Harare Protocol) در زمینه پتنت، ثبت طرح‌های صنعتی (Industrial Designs) و مدل‌های کاربردی (utility models) در سال 1992، پروتکل بانجول (Banjul Protocol) در زمینه علائم (Marks) در سال 1993، پروتکل Swakopmund در زمینه حفاظت از دانش سنتی (Traditional Knowledge) و جلوه‌های فولکلور (Expressions of Folklore) در سال 2010 و پروتکل آروشا (Arusha protocol) در زمینه حفاظت از گونه‌های جدید گیاهی در سال 2015 به تصویب رسانده است. بنابراین می‌توان گفت که فعالیت‌های سازمان ARIPO حقوق مالکیت صنعتی از قبیل پتنت، مدل‎های کاربردی، طرح‌های صنعتی، علائم، نشان‌های جغرافیایی (Geographical indications) و گونه‌های جدید گیاهی، حقوق کپی رایت و حقوق مرتبط و دانش سنتی، جلوه‌های فولکلور و منابع ژنتیک (genetic resources) را پوشش می‌دهد.
در دسامبر سال 1982 در هراره زیمباوه، شورای اداری ARIPO پروتکل هراره را به تصویب رساند. این پروتکل در سال 1984 به اجرا درآمد. پروتکل هراره به سازمان ARIPO جهت دریافت تقاضانامه‎های پتنت، طرح‌های صنعتی (Industrial Designs) و مدل‎های کابردی (utility models) و تصمیم‎گیری در مورد ثبت آن‌ها از طرف کشورهای عضو، اختیار داده است. به غیر از کشورهای سومالی، سایر اعضای سازمان ARIPO (18 کشور) عضو این پروتکل نیز هستند. تحت این پروتکل، برای اعطای پتنت برای اختراع یا ثبت یک طرح صنعتی، متقاضی تنها یک تقاضانامه پر می‌کند به طوری که در این تقاضانامه، کشورهای عضو پروتکل هراره را که در آن‌ها مایل است از اختراع یا طرح صنعتی او حفاظت شود، تعیین می‌کند. متقاضی می‌تواند این تقاضانامه را به هریک از ادارات ثبت اختراع کشورهای عضو یا به طور مستقیم به اداره ARIPO ارائه دهد. در مورد طرح‌های صنعتی، تنها بررسی ماهوی صورت می‌گیرد. اگر تقاضانامه الزامات رسمی را برآورده کند، سازمان ARIPO طرح صنعتی مورد نظر را ثبت می‌کند به طوری که این طرح در کشورهای تعیین شده معتبر خواهد بود. به هر حال در ظرف 6 ماه امکان ارتباط با اداره در زمینه نداشتن اعتبار طرح صنعتی ثبت شده در کشورهای تعیین شده وجود دارد. در مورد اختراعات، پس از دریافت تقاضانامه پتنت، بر روی آن بررسی ماهوی صورت می‌گیرد تا قابل پتنت شدن موضوع اختراع مشخص شود. به عبارت دیگر، اختراع از لحاظ نوآوری، گام ابتکاری و کاربردپذیری صنعتی بررسی می‌شود. در صورتی که تقاضانامه با الزامات ماهوی مطابقت داشته باشد، به هریک از کشورهای تعیین شده، نسخه‌ای از تقاضانامه ارسال می‌گردد. این کشورها به مدت 6 ماه فرصت دارند تا به اداره ARIPO نشان دهند که بر طبق زمینه‌های مشخص شده در پروتکل، پتنت اعطا شده نمی‌تواند در آن کشور معتبر باشد. به عبارت دیگر، با توجه به این که ممکن است هریک از کشورهای عضو محدودیت‌های بیشتری در زمینه شرایط پتنت شدن داشته باشند، لذا هر یک از کشورهای تعیین شده می‌تواند پتنت اعطا شده را رد کند. البته با توجه به بررسی ماهوی قوی تقاضانامه‌ها در اداره ARIPO، احتمال معتبر بودن آن‌ها در ادارات ملی افزایش می‌یابد. به طور کلی طرح‌های صنعتی، مدل‌های کاربردی و پتنت‌های ARIPO با مجموعه یا دسته‌ای از ثبت‌های ملی (bundle of national registrations) معادل است و این بدان معنا است که اعطا یا ثبت در اداره ARIPO به معنای معتبر بودن آن در تمام کشورهای تعیین شده نیست مگر آن که کشورهای تعیین شده هم اعتبار آن را تعیین کنند. در سال 1994 میلادی، شورای اداری ARIPO با هدف ایجاد ارتباط بین پروتکل هراره و معاهده PCT، اصلاحاتی را در این پروتکل به انجام رساند:
  • هر متقاضی در صورتی که در پی حفاظت از اختراع خود در قلمرو ARIPO است، می‌تواند اداره ARIPO را در تقاضانامه PCT تعیین کند (designate). یعنی با تعیین ARIPO، متقاضی حفاظت از اختراع را در تمام کشورهایی که همزمان عضو ARIPO و PCT هستند، درخواست می‌کند.
  • اداره ARIPO برای کشورهای عضو (هم ARIPO و هم PCT) به عنوان اداره دریافت‌کننده عمل می‌کند.
لازم به ذکر است کد دو حرفی معرف سازمان منطقه‌ای مالکیت فکری آفریقا بر طبق استاندارد وایپو AP است.

filereader.php?p1=main_1679091c5a880faf6
شکل 1- کشورهای عضو سازمان [ARIPO [32

2- سازمان مالکیت فکری آفریقا (OAPI)
سازمان مالکیت فکری آفریقا (به زبان فرانسوی Organisation Africaine de la Propriété Intellectuelle یا OAPI و به زبان انگلیسی African Intellectual Property Organization) بر اساس قوانین مالکیت فکری مشترک و اداره مالکیت فکری واحد فعالیت می‌کند به طوری که دفتر مرکزی آن در شهر یائونده کامرون واقع شده است. مبنای تأسیس این سازمان موافقت‌نامه بنگوئی است که در دوم مارس 1977 ایجاد و در سال 1999 اصلاح شد. 17 کشور یعنی بنین، بورکینافاسو، کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، چاد، کنگو، ساحل عاج، گابن، گینه، گینه بیسائو، گینه استوایی، مالی، موریتانی، نیجر، سنگال، توگو و کومور اعضای موافقت‌نامه بنگوئی و سازمان OAPI را تشکیل می‌دهند (شکل 7). زبان رسمی این کشورها عمدتاً فرانسوی است، با این حال زبان رسمی سازمان OAPI انگلیسی و فرانسوی است و تقاضانامه‌ها هم با زبان انگلیسی و هم زبان فرانسوی قابل ارائه است. این سازمان از 3 ارگان شورای اداری، کمیسیون عالی استیناف (High Commission of Appeal) و اداره کل (Directorate General) تشکیل شده است.

filereader.php?p1=main_8f14e45fceea167a5
شکل 2- کشورهای عضو سازمان OAPI [33] (توجه شود که کشور کومور در این شکل مشخص نشده است)

سه اصل حاکم بر موافقت‌نامه عبارتند از:
  • اتخاذ قانون یکنواخت برای ایجاد یک سیستم یکنواخت حفاظت از حقوق مالکیت معنوی با روش اجرایی مشترک
  • ایجاد یک مرجع مشترک جهت ایفای نقش اداره ملی حفاظت از حقوق مالکیت فکری هر یک از کشورهای عضو
  • متمرکز کردن رویه‌ها جهت اعطای یک عنوان واحد (مثلاً پتنت واحد) که حفاظت از حقوق مالکیت فکری در کشورهای عضو را تضمین می‌کند
سازمان OAPI از این لحاظ که کشورهای عضو ملزم به کنار گذاشتن قوانین ملی خود در زمینه مالکیت فکری جهت دریافت حقوق مالکیت منطقه‌ای معتبر در تمام کشورهای عضو از طریق تقاضانامه‌های OAPI هستند، منحصر به فرد است. به عبارت دیگر، کشورهای عضو بر طبق موافقت‌نامه بنگوئی، قوانین مالکیت فکری خود را کنار گذشته و قوانین مالکیت فکری مشترک OAPI را اختیار کرده‌اند و یک اداره IP متمرکز برای OAPI در شهر یائونده راه‌اندازی شده است تا به امور اداری مربوط به ثبت و نگهداری از حقوق مالکیت فکری OAPI رسیدگی کند. از این‌رو تعیین کشورهای خاص در تقاضانامه OAPI مورد نیاز نیست و این تقاضانامه‌ها در رابطه با تمام کشورهای عضو است. قوانین IP مبتنی بر موافقت‌نامه بنگوئی انواع مصادیق مالکیت فکری از قبیل پتنت، مدل‌های کاربردی، علائم تجاری، طرح‌های صنعتی، نام‌های تجاری (Trade names)، نشان جغرافیایی، آثار ادبی و هنری (کپی رایت)، رقابت غیرمنصفانه (Unfair competition)، جانمایی مدارهای مجتمع (integrated circuit layouts)، گونه‌های جدید گیاهان و شناسایی و حفاظت از میرات فرهنگی (items of cultural heritage) را پوشش می‌دهد. به هر حال در مورد مسائل نزاع برانگیز مانند رسیدگی به موارد نقض حقوق، دادگاه‌های کشور عضوی که در آن مناقشه ایجاد شده است، تصمیم‌گیری می‌کند به طوری که تعیین کشور خاصی مورد نیاز نیست و تقاضانامه‌های OAPI ارائه شده به صورت خودکار تمام کشورهای عضو را دربر می‌گیرد.
سازمان OAPI بر اساس ضمیمه 1 (Annex I) موافقت‌نامه بنگوئی پتنت اعطا می‌کند. تقاضانامه‌های پتنت OAPI به اداره OAPI ارائه می‌شود. همچنین ممکن است کشورهای عضو ساکنان خود را ملزم کنند تا تقاضانامه را نخست برای اداره ملی (national administration) آن کشور ارائه دهد. در این صورت این اداره باید در طی 5 روز تقاضانامه را به اداره OAPI ارسال کند. نکته مهم این است که در کشورهای عضو، پتنت ملی اعطا نمی‌شود. پتنت OAPI اعطا شده به صورت خودکار در تمام کشورهای عضو مؤثر و معتبر است و به وسیله مفاد موافقت‌نامه بنگوئی در کشورهای عضو به اجرا در می‌آید. همچنین مدت زمان اعتبار این پتنت‌ها 20 سال است.
شایان ذکر است با توجه به عضویت سازمان OAPI در معاهده PCT و تصویب این معاهده به وسیله تمام اعضای OAPI متقاضیانی که در پی حفاظت از اختراع خود در قلمرو OAPI هستند، می‌توانند در تقاضانامه‌های بین‌المللی، این سازمان را تعیین کنند. در این صورت پتنت اعطا شده در مرحله ملی فرایند PCT، در قلمرو تمام کشورهای عضو OAPI معتبر خواهد بود. سازمان OAPI برای متقاضیان از کشورهای عضو به عنوان اداره دریافت‌کننده در فرایند PCT عمل می‌کند. همچنین کد دو حرفی معرف سازمان مالکیت فکری آفریقا بر طبق استاندارد وایپو OA است.

3- اداره ثبت اختراع شورای همکاری خلیج فارس (GCCPO)
کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس جهت دستیابی به اهداف این شورا و حمایت از همکاری علمی و فناورانه مشترک بین کشورهای عضو و در راستای تلاش برای دستیابی به انتقال و تطبیق فناوری‌های انتقال یافته و ترویج و توسعه فناوری‌های بومی برای برآوردن نیازهای منطقه و رسیدن به اهداف توسعه و پیشرفت، «آیین‌نامه ثبت اختراع شورای همکاری کشورهای عربی حوزه خلیج فارس» را در سیزدهمین جلسه شورای عالی شورای همکاری خلیج فارس در دسامبر سال 1992 به تصویب رساندند. لازم به ذکر است قانون پتنت GCC در سال 1987 تهیه شد اما در سال 1992 به تصویب رسید. سپس این شورا در بیستمین جلسه خود در نوامبر سال 1999 ضمن بازنگری این آیین‌نامه، اصلاحاتی را بر روی آن انجام داد. بر اساس این آیین‌نامه، اداره ثبت اختراعات شورای همکاری خلیج فارس (GCCPO) به عنوان یک اداره منطقه‌ای در شهر ریاض عربستان سعودی، در دبیرخانه شورای همکاری خلیج فارس تأسیس شد. تمام 6 کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس یعنی امارات متحده عربی، بحرین، عربستان سعودی، عمان، قطر و کویت اعضای اداره GCC را تشکیل می‌دهند (شکل 8). این اداره از 2 ارگان هیأت مدیره (Board of Directors) و بدنه اجرایی (Executive Body) که همان کارمندان اداره (Office Staff) هستند، تشکیل شده است. هر چند این اداره در سال 1992 تأسیس شد اما کار خود را از سال 1998 آغاز کرد؛ به طوری که نخستین پتنت GCC در سال 2002 اعطا شد. در پایان سال 2012 مجموعاً تعداد تقاضانامه پتنت دریافت شده و پتنت اعطا شده توسط این اداره به ترتیب 23253 و 1994 بود. با توجه به آمار سال 2013 تعداد کل کارکنان این اداره 90 نفر است که حدود 30 نفر از آن‌ها کارشناس بررسی‌کننده پتنت هستند.

filereader.php?p1=main_c9f0f895fb98ab915
شکل 3- کشورهای عضو اداره GCCPO (اقتباس از [43])

مهمترین وظیفه اداره GCCPO اجرای قانون پتنت GCC و ثبت و انتشار پتنت‌های اعطا شده است. پتنت GCC اعطا شده در تمام کشورهای عضو معتبر است و از حقوق مخترعان در این کشورها حفاظت می‌کند. در حال حاضر، در تعدادی از کشورهای عضو، ادارات ملی ثبت اختراع فعالیت می‌کند. این ادارات ملی، پتنت ملی به متقاضیان اعطا می‌کنند و از حقوق مخترعان در قلمرو آن کشور حفاظت می‌کنند. بنابراین امکان ارائه مستقیم تقاضانامه‌های پتنت به هر یک کشورهای عضو وجود دارد. همچنین امکان ارائه تقاضانامه به اداره GCC همزمان با ارائه مستقیم آن به یک یا چند کشور عضو وجود دارد. بعد از ارائه تقاضانامه پتنت (به زبان عربی به همراه ترجمه انگلیسی آن) به اداره GCC و اسناد مرتبط تهیه شده بر طبق آیین‌نامه GCC و تأیید آن پس از بررسی‎های شکلی و ماهوی و پرداخت هزینه‌های مورد نیاز توسط متقاضی، پتنت اعطا و منتشر می‌شود. نکته قابل توجه این است که بررسی ماهوی یا توسط خود اداره GCC صورت می‌گیرد یا به وسیله یک مرجع مورد تأیید این اداره (مثلاً اداره دولتی مالکیت فکری چین) انجام می‌شود. در مواردی از قبیل نقض پتنت، مراجع ذی‌صلاح هریک از کشورهای عضو به ترتیب مطابق آیین‌نامه GCC یا آیین‌نامه‌های پتنت ملی آن کشور (در صورت وجود) و در غیر این صورت بر طبق قوانین عمومی تصمیم‌گیری خواهند کرد.
اداره GCC هنوز به عضویت کنوانسیون پاریس یا معاهده PCT در نیامده است. لذا متقاضی نمی‌تواند در تقاضانامه‌های PCT، GCC را مشخص کند. با این وجود قواعد حق تقدم کنوانسیون پاریس توسط GCC به اجرا در می‌آید. لازم به ذکر است کد دوحرفی معرف اداره ثبت اختراع شورای همکاری خلیج فارس بر طبق استاندارد وایپو GC است.